به اندازه کافی صحیح و مرتبط باشند

این که ابزارها باید آگاهانه انتخاب شوند، به این معناست که ابزارها باید با متغیرهایی که در نظر گرفتهاید،تناسب داشته باشند. بهعنوان مثال اگر در حال بررسی مشکلات زناشویی هستید، ابزارهای انتخاب شده باید منعکسکننده این موضوع باشند. بنابراین پیش از انتخاب ابزارها، لازم است متغیرهای خود را تعریف کنید: مشکلات زناشویی و تعارض زناشویی یک اصطلاح کلی است که میتواند به موارد متعددی اشاره داشته باشد. این موارد ممکن است شامل تعامل با همسر باشد یا نباشد. بهعنوان نمونه، فردی که در رابطهاش تعارضها و مشکلات زیادی دارد و تشخیص دادهاید که این تعارض در تعامل و رابطة این فرد با همسرش وجود دارد، باید مشخص کنید این تعارض از چه نوعی است؟ آیا فیزیکی است یا مشکل را باید در روابط کلامی زوجین جستوجو کرد یا هر دو طرف در ایجاد تعارض نقش دارند؟ انتخاب ابزار صحیح و مرتبط، در صورتی که از قبل بدانید درصدد ارزیابی چه موضوعی هستید، سادهتر میشود. این موضوع در مورد تمامی متغیرهای پژوهش صدق میکند. همه انسانها اضطرابهای یکسانی ندارند و نوع و میزان و منشاء اضطراب افراد باهم متفاوت است. از زوایای مختلفی میتوان به موضوعی مثل اضطراب نگریست. مسائل قومی نیز چنین هستند. علاوه بر این، در انتخاب ابزار نباید فقط به نام سازندة آن اکتفا کنید. باید محتوای ابزار را بررسی کنید و تعیین کنید آیا این ابزار با تعریفی که از موضوع پژوهش خود دارید مطابقت دارد و قابل استفاده است.

همچنین باید به این موضوع توجه کنید که آیا هنگام انتخاب و استفاده از ابزارها، به خود رفتارها توجه داشتهاید یا رفتارها را شاخصی از یک سازة فرضی در نظر گرفتهاید؟ پاسخی که به این پرسش میدهید در چگونگی ارزیابی ویژگیهای یک ابزار خاص اثر میگذارد (فاستر و کُن، 1995) اگر رفتار انسانها را مطالعه میکنید، ابزارها باید بازتاب رفتار آدمیان در شرایط واقعی باشند. اگر موضوع مطالعه را میتوان با استفاده از سازهها بررسی کرد و از پویایی و تنوع کمتری نسبت به رفتارهای انسانی برخوردار است، مسألة مهمتر این است که ابزار انتخابی با سایر متغیرهای مرتبط همبستگی داشته باشد و خیلی مهم نیست که ابزار، بازتاب واقعیت باشد. به این دلیل که بیشتر دانشجویان با سنجش سازههای نظری آشنایی بیشتری دارند تا سنجش رفتارها، دربارة آن بیشتر توضیح میدهیم.

فرض میکنیم رفتار، موضوع مورد علاقة شماست. بنابراین ابزار خوب ابزاری است که رفتار را بهطور مستقیم بسنجد. ابزار مناسب، رفتار را در مکان و زمانی که رفتار بهصورت طبیعی بروز پیدا میکند میسنجد (کُن، 1978) در مثال تعارض زناشویی، میتوانید بر مشکلاتی که در روابط کلامی وجود دارند، تمرکز کنید. یکی از روشهای ارزیابی تعارضهای کلامی این است که موضوع را از دید آزمودنی (فرد مورد مطالعه) ببینید. از روشهای دیگری هم میتوان برای جمعآوری اطلاعات مربوط به این تعارض استفاده کرد. بهعنوان مثال، میتوان نظر افرادی را که این زوج را میشناسند جویا شد و مشکلاتی را که به نظر آنها در روابط کلامی این زوج وجود دارند ثبت کرد یا از خود زن و شوهر میتوانیم بخواهیم مشکلاتشان را در روابط کلامیشان گزارش کنند یا میتوان مشاهدهگران آموزشدیدهای را مأمور کرد به مشاهدة روابط کلامی این زوج بپردازند و مشکلات را شناسایی و یادداشت کنند.

این شیوههای مختلف ارزیابی را میتوان بهگونهای انتخاب و تنظیم کرد که نمایانگر وجود میزانی شباهت ریختشناسی، زمانی و فضایی، بین رفتار مورد نظر شما و رفتاری که در ابزار پژوهش منعکس میشود باشد (یعنی از یک شیوة ارزیابی استاندارد برای بررسی رفتار خاص استفاده میکنید که قبلاً هم برای بررسی همان نوع رفتار مورد استفاده قرار گرفته است.) هنگام انتخاب مناسبترین شیوة ارزیابی باید توجه کنید مدل شما با مدلهای قبلی مطرح شده در این زمینه، بیشترین تناسب و شباهت را داشته باشد. معمولاً به این دلیل میخواهید نتایج پژوهشتان در شرایط واقعی کاربرد داشته باشد و مورد استفاده قرار گیرد، تمایل دارید نتیجة پژوهش از بیشترین شباهت ممکن با شرایط واقعی برخوردار باشد. میخواهید مطالعهای که انجام میدهید تا حد ممکن روایی بیرونی داشته باشد که این کار از طریق مشاهده و ارزیابی مستقیم امکانپذیر است. برای بررسی رفتار آزمودنی، روش مشاهده از روش پرسشنامه دقیقتر است.

متأسفانه، کیفیت مشاهده و ارزیابی مستقیم با هزینه رابطة نزدیک دارد. استفاده از مشاهدهگران آموزشدیدهای که به بررسی رفتار انسانها در موقعیتهای طبیعی میپردازند، دشوار است. مشاهدة مستقیم مستلزم صرف ساعتهای طولانی برای تدوین و استانداردسازی اموری نظیر شیوة مشاهده، انتخاب و آموزش مشاهدهگران، دسترسی به آزمودنیها در شرایط طبیعی، مشاهدة رفتار آزمودنی بدون دخالت در شرایط طبیعی و ایجاد تغییر در محیط و کاهش دادههای غیر ضروری بهمنظور افزایش قابلیت استفاده از اطلاعات است. حتی اگر در پژوهشها، از پژوهشگران آموزشدیده استفاده شود و آن پژوهشگران در جریان پژوهش به مصاحبه با افراد گوناگون پرداخته و جلسة مصاحبه را ضبط کنند و به بررسی مجدد نوار ضبط شده هم بپردازند، باز هم در مقایسه با شیوة مشاهدة مستقیم، مبالغ قابل توجهی صرفهجویی میشود.

اگر از روش خود سنجی استفاده کنید بیشتر در هزینه صرفهجویی خواهید کرد. بهجای اینکه پژوهشگران را آموزش دهید و نوارهای ضبط شده را بازبینی و تفسیر کنید و نتایج را ثبت کنید، چرا از خود آزمودنیها نمیخواهید در مورد رفتارهایشان به مجموعهای از پرسشها پاسخ دهند؟ با استفاده از این شیوه بهجای انبوهی از دادهها و نتایجی که یک پژوهشگر و دیگران در مورد رفتار یک فرد ارائه میدهند، به یک جواب صریح و روشن از آزمودنی میرسید. در زمان شروع مطالعه، استفاده از شیوة خود سنجی، اولین گزینهای است که به فکر ما میرسد. در مثالی که مطرح شد میتوانیم از یک زوج بخواهیم به سؤالهایی که از آنها پرسیده میشوند، با عبارات « صحیح» و « غلط» یا «بله» و «خیر» پاسخ دهند. بهعنوان نمونه میتوانیم از آنها بپرسیم که « آیا بر سر مسائل مالی باهم بحث میکنند؟» و «آیا در زمان مجادله صدایشان را برای طرف مقابل بالا میبرند؟» و نظایر آن. زمانی که این سؤالها را از یک زوج میپرسیم، فرض بر این است که پاسخهای آنها تا حدودی نمایانگر رفتارهای واقعی آنهاست. متأسفانه پژوهشی که بهمنظور بررسی میزان همبستگی پاسخهای ارائه شده در این روش با موقعیتها و رفتار واقعی انجام شد، نشان داد که این فرض نادرست است (بلاک و هرسن، 1997؛ شیفمن، 2000) علاوه بر این، اکنون مشخص شده است که شیوه خودسنجی منجر به ورود عوامل مزاحم و مداخلهگر بسیاری به روند مطالعه میشود که اغلب آنها نتیجة طبیعی خطاهای شناختی است (استون و همکاران، 2000)

این بدان معنی نیست که نتایج حاصل از شیوة خود سنجی، قابل رقابت با دیگر شیوهها نیست. معمولاً میتوان تا حدودی به این نتایج اعتماد کرد. شایان ذکر است که شیوة خود سنجی مانند روشهایی مثل مشاهدة مستقیم پشتوانة علمی ندارد و خود پژوهشگران میدانند که نتایج شیوة خود سنجی بازتاب دقیق رفتار آزمودنی نیست، باوجوداین، تعداد اندکی از این پژوهشگران پا را از این مرحله فراتر نهاده تا نشان دهند روش خود سنجی تا چه حد بازتاب رفتار واقعی آزمودنیهاست.

ما پیشنهاد میکنیم روایی و پایایی شیوة خود سنجی را بررسی کنید. بهعنوان مثال، میتوانید به این منظور از رتبهبندی اطلاعات استفاده کنید و بررسی کنید که دیگران چه رتبهای به دادههای گردآوری شده از آزمودنیها میدهند . ممکن است این اطلاعات هنوز هم چندان قابل اعتماد نباشند زیرا اطلاعاتی که از این روش به دست میآید ممکن است بازتاب رفتار افراد در موقعیتهای مختلف نباشد. علاوه بر این، برخی پژوهشگران مشکلاتی در استفاده از این روش شناسایی کردهاند. برخی از این مشکلات عبارتاند از : گردآوری اطلاعات نادرست و نامربوط ، تأثیرات هالهای، سوگیری و برداشتها و تعابیر مختلف از موضوع مورد بررسی (کایرنس و گرین، 1979؛ کرونباخ 1990)خودمشاهدهگری (که گاهی « خود نظارتی» یا «سنجش بومشناختی آنی» نیز نامیده میشود.) راهکار دیگری بهحساب میآید. این شیوه نسبت به شیوهها و راهکارهای دیگر (مصاحبه، خود سنجی و درجهبندی اطلاعات توسط دیگران)، اطلاعات صحیحتری فراهم میآورد زیرا انجام این روش، متضمن آن است که آزمودنی در طرح مشارکت نماید و با کمک مشاهدهگر، به ملاحظه و ثبت رفتار خود بپردازد و زمان و مکان بروز رفتار را در نظر بگیرد و ثبت کند. اگرچه در خود مشاهدهگری ممکن است ارزیابیکننده و ارزیابیشونده از استقلال رأی چندانی برخوردار نباشند، میتوان این مشکل را با تمرکز آزمودنی بر پاسخهای خاص و تعریف شده کاهش داد. گاهی میتوانید صحت خود مشاهدهگری را همانگونه که صحت مشاهدههای انجام شده توسط دیگران را بررسی میکنید، ارزیابی کنید(چگونگی انجام این کار را در نوشتههای جانسون و پنی پاکر، 1993، جستوجو کنید.) خود مشاهدهگری با استفاده از دادههای شخصی، امکان بررسی رفتارهای روزانة آزمودنی را در حالات و شرایط مختلف فراهم میکند.(اسمیت و استون ، 2003) و این نتایج را میتوان به حالات و شرایط مشابه تعمیم داد (والن، جامنر، هنکر و دلفینو، 2001) . کُن (1999) مجموعه مقالاتی دربارة خود مشاهدهگری در مجلة روانسنجی به رشته تحریر درآورد. اِستون ، کِسلر و هایثورن وایت (1991) و بسیاری از پژوهشگران دیگر، دربارة برنامهریزی سیستمهای خود مشاهدهگری توضیح دادهاند. در مجموع، توصیه میکنیم مشاهده مستقیم را بهعنوان یکی از شیوههای ارزیابی متغیرهای خود در نظر بگیرید. درست است که این شیوه، پر هزینه است اما راهکارهایی برای کاهش هزینة انجام مشاهدة مستقیم وجود دارد. بهعنوانمثال بهجای اینکه مشاهدهگران را آموزش دهید که برای مشاهدة رفتار واقعی در موقعیتهای طبیعی به محل بروز رفتارها مراجعه کنند، میتوانید به آنها بگویید که رفتارها را به منظور بررسی و تحلیلهای بعدی، در نوارهای ویدیویی یا به روشهای دیگر ضبط کنند. یا مشاهدهگران، رفتار آزمودنیها را از پشت آینه یک طرفه تحت نظر بگیرند. با وجود اینکه در این روشها، مشاهدهگر در محل طبیعی وقوع رفتارها قرار نمیگیرد، باز هم نسبت به روشهای دیگری که تشریح شدند، اطلاعات معتبر و قابل استنادی دربارة رفتارهای واقعی به دست میدهند. نوارهای ویدیویی یا صوتی ضبط شده از رفتارهای آزمودنیها، این امکان را برای پژوهشگر به وجود میآورند که بارها و بارها رفتار رخ داده را مورد ارزیابی قرار دهد و دادههای مرتبط را استخراج نماید.

همانطور که دیدید، میتوانید موضوعات گوناگون را به روشهای مختلفی مطالعه کنید. در بخش بعدی منابعی را معرفی میکنیم که با مراجعه به آنها میتوانید ابزارهای موجود را بیابید. اگر خوششانس باشید و بتوانید ابزارهای مورد نیاز خود را در پیشینة پژوهش پیدا کنید، نیازی به بررسی پایایی و روایی آن ابزارها نخواهید داشت. البته فرض میشود ابزارهایی که در پیشینة پژوهش پیدا میکنید، پایا و روا هستند. قبلاً اشاره کردهایم که ابزار خوب ابزاری است که آگاهانه و هوشمندانه انتخاب شده باشد، تا حد ممکن مستقیم و صحیح باشد و از ویژگیهایی نظیر پایایی و روایی برخوردار باشد. به خاطر داشته باشید که شیوههای مختلف را با توجه به هدف خود و نمونهای که درصدد بررسی آن هستید، رتبهبندی کنید. این موضوع یک اصل اساسی را روشن میکند: پایایی و روایی نسبی هستند، یعنی با توجه به شرایط تفسیر میشوند. این مفاهیم به ماهیت موضوع مورد بررسی، ابزارهایی که برای ارزیابی آن موضوع استفاده میکنید ، هدف پژوهش و نمونه بستگی دارد. یک باز آزمایی دوهفتهای با نتیجه 60/0 شاید برای ارزیابی موضوعی مانند وضعیت خلقی مناسب باشد، ولی برای موضوعاتی مانند هوش مناسب به نظر نمیرسد. ابزاری که پایایی و روایی آن برای ارزیابی استعداد و هوش دانشجویان سفید پوست تأیید شده است، ممکن است برای دانشجویان سیاه پوست مناسب نباشد. در این بخش، مهمترین ویژگیهای ابزارهای مناسب را مرور کردیم و حداقل الزاماتی را که باید برای ارزیابی ابزارها در نظر داشته باشید، بیان کردیم. مجال آن نیست که بهطور کامل به بررسی آزمونسازی و نظریة آزمون بپردازیم. با بسیاری از این مفاهیم آشنایی دارید اگرچه ممکن است از آنها در پایاننامه یا رساله استفاده نکنید. در منابع تخصصی به حد کافی در این خصوص بحث و بررسی شده است (آناستازی و آربینا، 1997؛ کرونباخ، 1990؛ کرونباخ و همکاران،1972؛ گیلفورد، 1956؛ کاپلان و ساکوزو، 2005؛ نانالی و برنشتاین، 1994)

این که ابزارها باید آگاهانه انتخاب شوند، به این معناست که ابزارها باید با متغیرهایی که در نظر گرفتهاید،تناسب داشته باشند. بهعنوان مثال اگر در حال بررسی مشکلات زناشویی هستید، ابزارهای انتخاب شده باید منعکسکننده این موضوع باشند. بنابراین پیش از انتخاب ابزارها، لازم است متغیرهای خود را تعریف کنید: مشکلات زناشویی و تعارض زناشویی یک اصطلاح کلی است که میتواند به موارد متعددی اشاره داشته باشد. این موارد ممکن است شامل تعامل با همسر باشد یا نباشد. بهعنوان نمونه، فردی که در رابطهاش تعارضها و مشکلات زیادی دارد و تشخیص دادهاید که این تعارض در تعامل و رابطة این فرد با همسرش وجود دارد، باید مشخص کنید این تعارض از چه نوعی است؟ آیا فیزیکی است یا مشکل را باید در روابط کلامی زوجین جستوجو کرد یا هر دو طرف در ایجاد تعارض نقش دارند؟ انتخاب ابزار صحیح و مرتبط، در صورتی که از قبل بدانید درصدد ارزیابی چه موضوعی هستید، سادهتر میشود. این موضوع در مورد تمامی متغیرهای پژوهش صدق میکند. همه انسانها اضطرابهای یکسانی ندارند و نوع و میزان و منشاء اضطراب افراد باهم متفاوت است. از زوایای مختلفی میتوان به موضوعی مثل اضطراب نگریست. مسائل قومی نیز چنین هستند. علاوه بر این، در انتخاب ابزار نباید فقط به نام سازندة آن اکتفا کنید. باید محتوای ابزار را بررسی کنید و تعیین کنید آیا این ابزار با تعریفی که از موضوع پژوهش خود دارید مطابقت دارد و قابل استفاده است.

همچنین باید به این موضوع توجه کنید که آیا هنگام انتخاب و استفاده از ابزارها، به خود رفتارها توجه داشتهاید یا رفتارها را شاخصی از یک سازة فرضی در نظر گرفتهاید؟ پاسخی که به این پرسش میدهید در چگونگی ارزیابی ویژگیهای یک ابزار خاص اثر میگذارد (فاستر و کُن، 1995) اگر رفتار انسانها را مطالعه میکنید، ابزارها باید بازتاب رفتار آدمیان در شرایط واقعی باشند. اگر موضوع مطالعه را میتوان با استفاده از سازهها بررسی کرد و از پویایی و تنوع کمتری نسبت به رفتارهای انسانی برخوردار است، مسألة مهمتر این است که ابزار انتخابی با سایر متغیرهای مرتبط همبستگی داشته باشد و خیلی مهم نیست که ابزار، بازتاب واقعیت باشد. به این دلیل که بیشتر دانشجویان با سنجش سازههای نظری آشنایی بیشتری دارند تا سنجش رفتارها، دربارة آن بیشتر توضیح میدهیم.

فرض میکنیم رفتار، موضوع مورد علاقة شماست. بنابراین ابزار خوب ابزاری است که رفتار را بهطور مستقیم بسنجد. ابزار مناسب، رفتار را در مکان و زمانی که رفتار بهصورت طبیعی بروز پیدا میکند میسنجد (کُن، 1978) در مثال تعارض زناشویی، میتوانید بر مشکلاتی که در روابط کلامی وجود دارند، تمرکز کنید. یکی از روشهای ارزیابی تعارضهای کلامی این است که موضوع را از دید آزمودنی (فرد مورد مطالعه) ببینید. از روشهای دیگری هم میتوان برای جمعآوری اطلاعات مربوط به این تعارض استفاده کرد. بهعنوان مثال، میتوان نظر افرادی را که این زوج را میشناسند جویا شد و مشکلاتی را که به نظر آنها در روابط کلامی این زوج وجود دارند ثبت کرد یا از خود زن و شوهر میتوانیم بخواهیم مشکلاتشان را در روابط کلامیشان گزارش کنند یا میتوان مشاهدهگران آموزشدیدهای را مأمور کرد به مشاهدة روابط کلامی این زوج بپردازند و مشکلات را شناسایی و یادداشت کنند.

این شیوههای مختلف ارزیابی را میتوان بهگونهای انتخاب و تنظیم کرد که نمایانگر وجود میزانی شباهت ریختشناسی، زمانی و فضایی، بین رفتار مورد نظر شما و رفتاری که در ابزار پژوهش منعکس میشود باشد (یعنی از یک شیوة ارزیابی استاندارد برای بررسی رفتار خاص استفاده میکنید که قبلاً هم برای بررسی همان نوع رفتار مورد استفاده قرار گرفته است.) هنگام انتخاب مناسبترین شیوة ارزیابی باید توجه کنید مدل شما با مدلهای قبلی مطرح شده در این زمینه، بیشترین تناسب و شباهت را داشته باشد. معمولاً به این دلیل میخواهید نتایج پژوهشتان در شرایط واقعی کاربرد داشته باشد و مورد استفاده قرار گیرد، تمایل دارید نتیجة پژوهش از بیشترین شباهت ممکن با شرایط واقعی برخوردار باشد. میخواهید مطالعهای که انجام میدهید تا حد ممکن روایی بیرونی داشته باشد که این کار از طریق مشاهده و ارزیابی مستقیم امکانپذیر است. برای بررسی رفتار آزمودنی، روش مشاهده از روش پرسشنامه دقیقتر است.

متأسفانه، کیفیت مشاهده و ارزیابی مستقیم با هزینه رابطة نزدیک دارد. استفاده از مشاهدهگران آموزشدیدهای که به بررسی رفتار انسانها در موقعیتهای طبیعی میپردازند، دشوار است. مشاهدة مستقیم مستلزم صرف ساعتهای طولانی برای تدوین و استانداردسازی اموری نظیر شیوة مشاهده، انتخاب و آموزش مشاهدهگران، دسترسی به آزمودنیها در شرایط طبیعی، مشاهدة رفتار آزمودنی بدون دخالت در شرایط طبیعی و ایجاد تغییر در محیط و کاهش دادههای غیر ضروری بهمنظور افزایش قابلیت استفاده از اطلاعات است. حتی اگر در پژوهشها، از پژوهشگران آموزشدیده استفاده شود و آن پژوهشگران در جریان پژوهش به مصاحبه با افراد گوناگون پرداخته و جلسة مصاحبه را ضبط کنند و به بررسی مجدد نوار ضبط شده هم بپردازند، باز هم در مقایسه با شیوة مشاهدة مستقیم، مبالغ قابل توجهی صرفهجویی میشود.

اگر از روش خود سنجی استفاده کنید بیشتر در هزینه صرفهجویی خواهید کرد. بهجای اینکه پژوهشگران را آموزش دهید و نوارهای ضبط شده را بازبینی و تفسیر کنید و نتایج را ثبت کنید، چرا از خود آزمودنیها نمیخواهید در مورد رفتارهایشان به مجموعهای از پرسشها پاسخ دهند؟ با استفاده از این شیوه بهجای انبوهی از دادهها و نتایجی که یک پژوهشگر و دیگران در مورد رفتار یک فرد ارائه میدهند، به یک جواب صریح و روشن از آزمودنی میرسید. در زمان شروع مطالعه، استفاده از شیوة خود سنجی، اولین گزینهای است که به فکر ما میرسد. در مثالی که مطرح شد میتوانیم از یک زوج بخواهیم به سؤالهایی که از آنها پرسیده میشوند، با عبارات « صحیح» و « غلط» یا «بله» و «خیر» پاسخ دهند. بهعنوان نمونه میتوانیم از آنها بپرسیم که « آیا بر سر مسائل مالی باهم بحث میکنند؟» و «آیا در زمان مجادله صدایشان را برای طرف مقابل بالا میبرند؟» و نظایر آن. زمانی که این سؤالها را از یک زوج میپرسیم، فرض بر این است که پاسخهای آنها تا حدودی نمایانگر رفتارهای واقعی آنهاست. متأسفانه پژوهشی که بهمنظور بررسی میزان همبستگی پاسخهای ارائه شده در این روش با موقعیتها و رفتار واقعی انجام شد، نشان داد که این فرض نادرست است (بلاک و هرسن، 1997؛ شیفمن، 2000) علاوه بر این، اکنون مشخص شده است که شیوه خودسنجی منجر به ورود عوامل مزاحم و مداخلهگر بسیاری به روند مطالعه میشود که اغلب آنها نتیجة طبیعی خطاهای شناختی است (استون و همکاران، 2000)

این بدان معنی نیست که نتایج حاصل از شیوة خود سنجی، قابل رقابت با دیگر شیوهها نیست. معمولاً میتوان تا حدودی به این نتایج اعتماد کرد. شایان ذکر است که شیوة خود سنجی مانند روشهایی مثل مشاهدة مستقیم پشتوانة علمی ندارد و خود پژوهشگران میدانند که نتایج شیوة خود سنجی بازتاب دقیق رفتار آزمودنی نیست، باوجوداین، تعداد اندکی از این پژوهشگران پا را از این مرحله فراتر نهاده تا نشان دهند روش خود سنجی تا چه حد بازتاب رفتار واقعی آزمودنیهاست.

ما پیشنهاد میکنیم روایی و پایایی شیوة خود سنجی را بررسی کنید. بهعنوان مثال، میتوانید به این منظور از رتبهبندی اطلاعات استفاده کنید و بررسی کنید که دیگران چه رتبهای به دادههای گردآوری شده از آزمودنیها میدهند . ممکن است این اطلاعات هنوز هم چندان قابل اعتماد نباشند زیرا اطلاعاتی که از این روش به دست میآید ممکن است بازتاب رفتار افراد در موقعیتهای مختلف نباشد. علاوه بر این، برخی پژوهشگران مشکلاتی در استفاده از این روش شناسایی کردهاند. برخی از این مشکلات عبارتاند از : گردآوری اطلاعات نادرست و نامربوط ، تأثیرات هالهای، سوگیری و برداشتها و تعابیر مختلف از موضوع مورد بررسی (کایرنس و گرین، 1979؛ کرونباخ 1990)خودمشاهدهگری (که گاهی « خود نظارتی» یا «سنجش بومشناختی آنی» نیز نامیده میشود.) راهکار دیگری بهحساب میآید. این شیوه نسبت به شیوهها و راهکارهای دیگر (مصاحبه، خود سنجی و درجهبندی اطلاعات توسط دیگران)، اطلاعات صحیحتری فراهم میآورد زیرا انجام این روش، متضمن آن است که آزمودنی در طرح مشارکت نماید و با کمک مشاهدهگر، به ملاحظه و ثبت رفتار خود بپردازد و زمان و مکان بروز رفتار را در نظر بگیرد و ثبت کند. اگرچه در خود مشاهدهگری ممکن است ارزیابیکننده و ارزیابیشونده از استقلال رأی چندانی برخوردار نباشند، میتوان این مشکل را با تمرکز آزمودنی بر پاسخهای خاص و تعریف شده کاهش داد. گاهی میتوانید صحت خود مشاهدهگری را همانگونه که صحت مشاهدههای انجام شده توسط دیگران را بررسی میکنید، ارزیابی کنید(چگونگی انجام این کار را در نوشتههای جانسون و پنی پاکر، 1993، جستوجو کنید.) خود مشاهدهگری با استفاده از دادههای شخصی، امکان بررسی رفتارهای روزانة آزمودنی را در حالات و شرایط مختلف فراهم میکند.(اسمیت و استون ، 2003) و این نتایج را میتوان به حالات و شرایط مشابه تعمیم داد (والن، جامنر، هنکر و دلفینو، 2001) . کُن (1999) مجموعه مقالاتی دربارة خود مشاهدهگری در مجلة روانسنجی به رشته تحریر درآورد. اِستون ، کِسلر و هایثورن وایت (1991) و بسیاری از پژوهشگران دیگر، دربارة برنامهریزی سیستمهای خود مشاهدهگری توضیح دادهاند. در مجموع، توصیه میکنیم مشاهده مستقیم را بهعنوان یکی از شیوههای ارزیابی متغیرهای خود در نظر بگیرید. درست است که این شیوه، پر هزینه است اما راهکارهایی برای کاهش هزینة انجام مشاهدة مستقیم وجود دارد. بهعنوانمثال بهجای اینکه مشاهدهگران را آموزش دهید که برای مشاهدة رفتار واقعی در موقعیتهای طبیعی به محل بروز رفتارها مراجعه کنند، میتوانید به آنها بگویید که رفتارها را به منظور بررسی و تحلیلهای بعدی، در نوارهای ویدیویی یا به روشهای دیگر ضبط کنند. یا مشاهدهگران، رفتار آزمودنیها را از پشت آینه یک طرفه تحت نظر بگیرند. با وجود اینکه در این روشها، مشاهدهگر در محل طبیعی وقوع رفتارها قرار نمیگیرد، باز هم نسبت به روشهای دیگری که تشریح شدند، اطلاعات معتبر و قابل استنادی دربارة رفتارهای واقعی به دست میدهند. نوارهای ویدیویی یا صوتی ضبط شده از رفتارهای آزمودنیها، این امکان را برای پژوهشگر به وجود میآورند که بارها و بارها رفتار رخ داده را مورد ارزیابی قرار دهد و دادههای مرتبط را استخراج نماید.

همانطور که دیدید، میتوانید موضوعات گوناگون را به روشهای مختلفی مطالعه کنید. در بخش بعدی منابعی را معرفی میکنیم که با مراجعه به آنها میتوانید ابزارهای موجود را بیابید. اگر خوششانس باشید و بتوانید ابزارهای مورد نیاز خود را در پیشینة پژوهش پیدا کنید، نیازی به بررسی پایایی و روایی آن ابزارها نخواهید داشت. البته فرض میشود ابزارهایی که در پیشینة پژوهش پیدا میکنید، پایا و روا هستند. قبلاً اشاره کردهایم که ابزار خوب ابزاری است که آگاهانه و هوشمندانه انتخاب شده باشد، تا حد ممکن مستقیم و صحیح باشد و از ویژگیهایی نظیر پایایی و روایی برخوردار باشد. به خاطر داشته باشید که شیوههای مختلف را با توجه به هدف خود و نمونهای که درصدد بررسی آن هستید، رتبهبندی کنید. این موضوع یک اصل اساسی را روشن میکند: پایایی و روایی نسبی هستند، یعنی با توجه به شرایط تفسیر میشوند. این مفاهیم به ماهیت موضوع مورد بررسی، ابزارهایی که برای ارزیابی آن موضوع استفاده میکنید ، هدف پژوهش و نمونه بستگی دارد. یک باز آزمایی دوهفتهای با نتیجه 60/0 شاید برای ارزیابی موضوعی مانند وضعیت خلقی مناسب باشد، ولی برای موضوعاتی مانند هوش مناسب به نظر نمیرسد. ابزاری که پایایی و روایی آن برای ارزیابی استعداد و هوش دانشجویان سفید پوست تأیید شده است، ممکن است برای دانشجویان سیاه پوست مناسب نباشد. در این بخش، مهمترین ویژگیهای ابزارهای مناسب را مرور کردیم و حداقل الزاماتی را که باید برای ارزیابی ابزارها در نظر داشته باشید، بیان کردیم. مجال آن نیست که بهطور کامل به بررسی آزمونسازی و نظریة آزمون بپردازیم. با بسیاری از این مفاهیم آشنایی دارید اگرچه ممکن است از آنها در پایاننامه یا رساله استفاده نکنید. در منابع تخصصی به حد کافی در این خصوص بحث و بررسی شده است (آناستازی و آربینا، 1997؛ کرونباخ، 1990؛ کرونباخ و همکاران،1972؛ گیلفورد، 1956؛ کاپلان و ساکوزو، 2005؛ نانالی و برنشتاین، 1994)

روش تحقیق(فصل سوم)

طرح پژوهش
شرکت کنندگان (آزمودنیها)
محیط و ابزار پژوهش
متغیرهای مستقل
متغیرهای وابسته (اندازهها)
روش اجرا
اندازه گیری
عملیاتی کردن متغیرها
ویژگیهای مهم ابزارها را بشناسید
به اندازه کافی صحیح و مرتبط باشند.
پایایی ابزارهای خود را بسنجید
روایی ابزارهای خود را بسنجید
دستورالعمل ابزار
پایایی نمره گذاران
ثبات زمانی
روایی همگرا و ممیز
تعمیم پذیری در موقعیت های مختلف
ابزار های دیگران را با احتیاط به کار ببرید
از خطاهای رایج در ارزیابی و انتخاب ابزارها اجتناب کنید
ابزارهای پژوهش را تهیه کنید
انتخاب آزمون های آماری مناسب
ابتدا دانش آماری خود را افزایش دهید
برای تحلیل آماری برنامه ریزی کنید
تحلیل مقدماتی
آزمون های پارامتریک برای مقایسه گروه ها
تحلیل واریانس و آزمون های t
آزمونهای تعقیبی
تحلیل کوواریانس و تحلیل واریانس چند متغیری
آزمونهای ناپارامتری
آزمون های همبستگی
همبستگی دومتغیری (پارامتری و ناپارامتری )
رگرسیون
رگرسیون چند گانه پارامتری
نسخه های ناپارامتری رگرسیون
تحلیل کار کرد ممیز
تحلیل عاملی
رویکردهای آزمون مدل
مراقب داده های غیر مستقل باشید
مراقب اصطلاحات علمی باشید
با احتیاط از دیگران کمک بگیرید
جمع آوری ، مدیریت و تحلیل داده ها
مطالعه مقدماتی انجام دهید