متغیرهای مستقل

توضیح دهید چگونه متغیرهای مستقل را عملیاتی خواهید کرد. چگونگی عملیاتی کردن متغیرهای مستقل را میتوانید در بخش طرح پژوهش، روش اجرا یا در بخش جداگانهای بنویسید. محل نوشتن این اطلاعات به پیچیدگی متغیرهای مستقل بستگی دارد، یعنی برای معرفی متغیرهای پیچیدهتر، مثل طرحهای آزمایشی با استفاده از مجموعة خاصی از محرکها، ممکن است به بخش جداگانهای نیاز باشد یا حتی میتوان متغیر مستقل را به تفصیل در بخش پیوست توصیف کرد (مثلاً راهنمای درمانی را میتوان در بخش پیوست آورد.)

صرفنظر از اینکه اطلاعات را در کجا میآورید، ذکر جزئیات خاصی ضروری است. علاوه بر اینکه باید بنویسید متغیرها را چگونه عملیاتی کردهاید، باید توضیح دهید چگونه از یکپارچگی این متغیرها اطمینان مییابید.

بهعبارتدیگر چگونه تعیین میکنید متغیرها بهطور پیوسته و برنامهریزی شده دستکاری میشوند (بیلینگس لی، وایت و ماتسون، 1980؛ کازدین 2003) برای این کار ممکن است. نیاز باشد داوران، دستکاری آزمایشی را بررسی کنند (مثلاً درجهبندی رفتار درمانگر یا آزمایشگر برای اطمینان از این که مطابق برنامه عمل کرده است.) و آزمایشگر نیز اقدامات احتیاطی لازم را به عمل آورد (مثلاً جلسات را از طریق آینة یکطرفه ببیند.) اگر در پژوهش شما دستکاری آزمایشی انجام میشود (مثلاً وادار کردن آزمودنیها که تصور کنند در حال بردن بازی از حریف هستند.) ، روشهایی را به کار بگیرید تا بفهمید آیا آزمودنیها واقعاً دستکاری آزمایشی را باور کردهاند. گاهی بررسی کردن دستکاری آزمایشی ممکن است کاملاً دشوار باشد. مثلاً یکی از دانشجویان ما علاقهمند بود بداند اگر دختران کلاس چهارم دبستان برخی رفتارهایی را که همسالانشان آنها را مهم میدانند، به مقدار زیادی انجام دهند، آیا همسالان کفایت اجتماعی آنها را بیشتر ارزیابی میکنند (هویر، 1984؛ هویر و کُن، 1987) افزایش رفتار اجتماعی، متغیر مستقل بود و درجهبندی کفایت اجتماعی، متغیر وابسته در نظر گرفته شد. برای اطمینان از اینکه واقعاً فراوانی رفتارهای اجتماعی بیشتر میشود، هویر جلسات آزمایش را فیلمبرداری کرد و بعد مشاهدهگران آموزش دیده، فیلمها را درجهبندی کردند. توصیف پایایی این نظام نمرهگذاری در بخش روششناسی پروپوزال مهم بود. اطلاعات مربوط به دستکاری آزمایشی را میتوان در قسمتهای متغیرهای مستقل یا در قسمت اندازهگیری مطرح کرد.

حتماً توضیح دهید چه کسی آزمایشگر خواهد بود. یافتههای پژوهشی متعدد تأکید میکنند آزمایشگر یا کسی که دادهها را جمعآوری میکند و با آزمودنیها ارتباط دارد نباید از فرضیههای پژوهش آگاه باشد. بنابراین، خودتان نباید آزمایشگر باشید یا دادهها را جمعآوری کنید مگر اینکه روشهای خلاقانهای ابداع کنید تا متوجه نشوید کدام آزمودنی در کدام موقعیت آزمایشی قرار دارد. مثلاً یکی از دانشجویان ما زیرکانه این کار را انجام داد. او میخواست روایی افتراقی پرسشنامة جدیدی را بررسی کند که باورهای افراد دربارة اختلالهای شخصیت را میسنجید. او آزمودنیها را از طریق مصاحبة ساختار یافته استاندارد به چند گروه تشخیصی تقسیم کرد. این مصاحبه حدود یک ساعت طول میکشید و نیاز به آموز طولانیمدت داشت. او نمیخواست برای اجرای این مصاحبهها به کسی پول بپردازد. درنتیجه، نباید از بیماری احتمالی آزمودنیها مطلع میشد. او از متخصصان بالینی خواست بیماران خود را به او ارجاع دهند اما نام بیماری آنها را در گزارش ذکر نکنند. با این روش میتوانست مصاحبهها را با آزمودنیها انجام دهد و از نوع اختلال آنها مطلع نباشد تا در نتایج تأثیر نگذارد.

اگر نمیتوانید از ویژگیهای آزمودنیها بیاطلاع بمانید و آگاهی شما در نتایج تأثیر میگذارد و به دلیل مسائل مالی نمیتوانید از شخص دیگری استفاده کنید چند راه پیش رو دارید. اگر در دانشگاه هستید، شاید بتوانید با سایر دانشجویان همکاری متقابل کنید. یعنی شما نقش آزمایشگر را برای او بازی کنید و او نیز آزمایشگر شما شود (البته در این صورت نباید جزئیات پژوهش را برای او توضیح دهید!) راه دیگر که کمتر پیشنهاد میشود این است که خودتان آزمایشگر شوید اما کارهایی انجام دهید تا مطمئن شوید با آزمودنیها بهطور متفاوت رفتار نمیکنید. این کار ممکن است به این صورت باشد که همة آزمودنیها پرسشنامهای دربارة آزمایشگر پر کنند یا جلسههای آزمایش را ضبط کنید و از داورانی که از فرضیههای پژوهش آگاه نیستند بخواهید تا جلسههای ضبط شده را ارزیابی کنند.

اگر اجرای متغیر مستقل به مهارت نیاز دارد یا لازم است روشهای اجرا تغییر داده شوند، توضیح دهید چگونه آزمایشگران را آموزش خواهید داد و از توانایی آنها قبل از پژوهش و در طول پژوهش اطمینان مییابید. در مورد پژوهشهایی که شامل مداخلة آزمایشی، جراحی حیوان یا ترکیبی از روشهای آزمایش هستند این مسأله اهمیت بیشتری دارد.

در پایان، دربارة روشهای کنترل متغیرهای نامربوط توضیح دهید. مثلاً اگر آزمودنیها مجموعهای از محرکهای دیداری را خواهند دید، بیان کنید چگونه تأثیر ترتیب ارائه محرکها را کنترل میکنید. اگر آزمایشگران مختلف سطوح متفاوتی از متغیر مستقل را اجرا میکنند، چگونه مطمئن میشوید سطوح مختلف متغیرها (نه تفاوتهای آزمایشگران) در نتایج تأثیر میگذارند؟

توضیحات لازم را بیاورید تا خوانندگان را قانع کنید گروهها فقط ازنظر متغیر مستقل باهم تفاوت دارند و از سایر جنبهها یکسان هستند. البته برای این کار باید متغیرهای نامربوط را از قبل تشخیص دهید و آنها را حذف کنید یا اینکه تأثیر آنها را اندازه بگیرید.