انتخاب نهایی موضوع

در مثالهائی که در صفحات قبل در مورد موضوعات کلی نظیر ایران یا نظامی زده شد یک نکته ی بسیار دقیق بر پژوهشگر جوان روشن می شود:

قبلا گفته شد یکی از عوامل موثر در انتخاب موضوع ذوق و سلیقه شخصی است. اگر خواستیم بر این اساس موضوعی را انتخاب کنیم باید صادقانه از خود بپرسیم آیا در مورد آن موضوع و در مورد اصول و مقدمات روش بررسی آن اطلاع کافی یا زمینه ی اطلاعات علمی لازم را داریم یا نه؟

اگر نداریم حتما باید با مطالعه و جستجو این مینه را فراهم آوریم.

امکان دارد بخواهیم کوه های سر به فلک کشیده ی ایران یا دریاچه های زیبا و سواحل سحرانگیز آن را برای نوشتن مقاله ی خود انتخاب کنیم .

با توجه به جنبه ای که انتخاب می کنیم باید اطلاعاتی در یکی از زمینه های زیر داشته باشیم:

امکان دارد کتابی ادبی یا اشعار شاعری و یا کار نویسنده ای مشخص مورد علاقه ی زیاد ما باشد و بخواهیم مقاله ای در آن مورد بنویسیم. باید اول از خود بپرسیم آگاهی کافی در مورد صنایع ادبی داستان نویسی و مانند آن داریم؟

آیا با اصول نقد ادبی آشنا هستیم که بتوانیم کار شاعر یا نویسنده را درست بررسی کرده و از آن لذت ببریم و در ضمن مقاله ای بنویسیم که خواننده ی ما از خواندن و مطالعه ی آن بهره ای ببرد و چیزی به اطلاعاتش افزوده شود؟

در مقالات پژوهشی باید کار اساسی و علمی ارائه داد نه آنکه مانند نوشته های  بعضی نقادهای روزنامه ای یک سری مطالب کلیشه ای ، یکنواخت و گنگ و مبهم را به صورت دلخواه سرهم کرده و تحویل خوانندگان خود بدهیم!

اگر در نوشته ی پژوهشی مطلبی یا جنبه ای یا نکته ای را نفی یا تایید می کنیم باید به گونه ای همراه با شاهد و مدرک و دلیل منطقی و علمی و مستند به نظریات صاحبنظران و یا متکی بر اصول و قواعد باشد که نوشته ی ما را از سایر نوشته ها متمایز سازد.

در انتخاب موضوعی چون نظامی و قرآن یا نظامی وحدیث لازم است قبلا آگاهی کامل یا نسبتا خوبی از قرآن و حدیث داشته باشیم تا بتوانیم نکاتی را که نظامی در اشعار خود بسیار استادانه و ظریف به صورت اشاراتی بیان کرده است به منابع مربوط در قرآن کریم و در حدیث ها ربط داده و مقاله ای مستند ، وزین ، گویا، قابل توجه و قابل توجیه تهیه کنیم.

اگر بخواهیم کتابی مانند بیلی باد اثر هرمن ملویل را با کتاب آسمانی انجیل مقایسه کنیم باید ابتدا با انجیل آشنائی داشته داستان آدم، ابلیس و کشمکش خوبی و بدی و سرانجام سقوط آدم را از ابتد ا تا انتها بدانیم . کتاب ملویل را نیز به طور کامل وطالعه کرده ایم و اشاره های مربوط را با یکدیگر بسنجیم.

به همین گونه برای نقد و نوشتن مقاله ای برای کتابهای هومر باید با اساطیر یونان و رم قدیم آشنا باشیم.

بنابراین باید همیشه در حیطه ای که در آن شناسائی خوب و قابل قبولی با گوشه و کنارهایش داریم قلم فرسائی کنیم.

اگر زمینه ی تازه ای را برای نوشتن مقاله انتخاب میکنیم شایسته است با صرف کمی وقت ، ابتدا با مقدمات و ملزومات اولیه و اصلی آن آشنائی حاصل کرده و بعد به اضافه ی علم بپردازیم!

برای نوشتن مقاله ی خوب باید سه اصل را در نظر گرفت:

  • داشتن اطلاع و آگاهی مقدماتی در زمینه علمی مورد پژوهش
  • داشتن اطلاع و آگاهی از فن استفاده از منابع و روش کار ، و
  • داشتن علاقه ، ذوق و پشتکار لازم .این هر سه را می توان با تمرین مداوم و اصولی به دست آورد.

 

موضوع مقاله و جست و جوی منابع برای مقاله

اولین قدم برای نوشتن هر نوع مقاله پژوهشی ، خصوصا مقالات متکی بر منابع مکتوب ، پیدا کردن موضوع  مقاله است.در اینجا تاکید بر« یافتن موضوع مقاله »است نه « انتخاب موضوع مقاله» چرا که روند کار شباهت بیشتری دارد به پیدا کردن شغل تا به انتخاب نوعی خوراک در صورت غذای رستوران!

غیر از آنکه مدرس مربوط موضوع مقاله را معین نماید و یا تحت شرایط و مناسبت هایی خاص به نوشتن مقاله ای مشخص اقدام گردد، موضوع مقاله را باید خود نویسنده پیدا کند.

در بسیاری از موارد به هنگام نوشتن مقالات درسی ، موضوع مقاله الزاما بهترین موضوع مورد علاقه ی نویسنده نخواهد بود بلکه باید اجبارا بهترین موضوعی را که می تواند بیابد و با شرایط موجود وفق دهد انتخاب کند. زیرا هدف از نوشتن مقالات درسی تمرین و به دست آوردن تجربه برای تهیه و نوشتن مقالات اساسی بعدی می باشد. با این همه اگر دقت کافی به خرج داده شده و به طریق اصولی و سیستماتیک عمل شود همیشه این امکان هست که نویسنده بتواند با صرف حداقل وقت ممکن موضوع مقاله ای متناسب با علاقه ی شخصی و امکانات موجود کتابخانه ی در دسترس  پیدا کند و بتواند در فرصت معین شده مقاله ای با حجم مورد نظر بنویسد که کاملا موفق از آب درآید.

برای یافتن موضوع مقاله مناسب لازم است به نکات زیر توجه شود:

اول- علاقه شخصی نویسنده،

دوم- امکانات موجود،

سوم- فرصت (زمان داده شده)

چهارم- حجم مقاله مورد نظر

برای نوشتن مقاله بهتر است جنبه های گوناگون مطالبی را که به آنها علاقه مند هستیم مورد آزمایش قرارداده و مقالات خود را حتی المقدور در آن زمینه ها بنویسیم زیرا علاقه رنج و زحمت جستجو و تفحص و مطالعه و نوشتن را بر ما هموار ساخته و ما را به ادامه ی کار تشویق می سازد.

متاسفانه امکانات موجود همیشه این فرصت را به ما نمی دهد تا موضوع مقاله دلخواه خود را انتخاب کنیم . زیرا برای مقاله ی پژوهشی نیاز به منابع و ماخذ داریم . اگر کتابخانه ای که در دسترس ماست در زمینه مورد نظر ماخذ زیادی نداشته باشد و یا موضوع مقاله انتخابی بسیار نو و تازه باشد که هنوز مطالب زیادی در مورد آن انتشار نیافته ناچار از تعویض موضوع مورد نظر خواهیم بود .از سوی دیگر در مدارس و دانشگاهها فرصت داده شده برای تهیه ی مقاله تاثیر زیادی در کیفیت و چگونگی محصول قلم ما خواهد داشت. تجربه نشان داده است کسانی که برنامه ی نوشتن مقاله های درسی را به گونه ای طرح می کنند که یکی دو هفته قبل از شروع امتحانات به اتمام برسد، باخیال راحت وبدون دغدغه ی خاطر مقالات بهتری را تهیه می کنند . و مقالاتی که دنباله ی آن به میان امتحانات کشیده شود مشکلات زیادی را برای محصل و دانشجو ایجاد خواهد کرد. به همین جهت اساتید و مربیان با تجربه تاریخ تسلیم مقالات درسی را یکی دو هفته قبل از شروع امتحانات معین می کنند.

در جستجوی منابع

فرض کنیم موضوع مقاله ای مورد علاقه ی نویسنده ای بوده و بخواهد مقاله ای در آن زمینه بنویسد ولی اطلاع زیادی در مورد آن نداشته باشد، از راهای زیادی می تواند ظرف مدتی کوتاه به هدف رسیده و اطلاعات فراوان و مورد نیاز را برای مقاله ی خود فراهم کند، منجمله:

  • مشورت : استاد ومربی و معلم ، همکلاسی ها ، کتابداری های با تجربه، سایر اساتید و صاحبنظران،
  • تکیه بر تجربیات شخصی و به کار گیری دامنه ی تخیلات،
  • محدود کردن موضوع مقاله،
  • انتخاب نهائی موضوع مقاله،
  • مراجعه به اتاق مرجع و استفاده از مراجعی که ما را به منابع گوناگون راهنمائی می کند،
  • مراجعه به اتاق مجلات،
  • استفاده از برگه ها یا فیش های کتاب .
  • مشورت

به طور کلی مشورت کاری پسندیده بوده و در همه ی شئون زندگی کارگشا و یار و یاور انسان تواند بود به شرط آنکه با اهل فن و صاحبنظران بی غرض مشورت کرده و در نهایت به طریق عاقلانه و با توجه به شرایط و امکانات خود تصمیم گیری کنیم.

هر گاه با موضوعی مواجه شدید که اطلاع زیادی درباره ی آن ندارید نباید این تصور پیش آید که تنها راه مشورت با دیگران و یاری جستن از آنان می باشد . ولی برای شروع کار ، در صورتی که ایجاد مزاحمتی نباشد ، می توان آنرا آزمود.با توجه به دو مرحله ی بعدی ملاحظه خواهید کرد که امکانات بسیاری در اختیار شما قرار دارد که در بسیاری از موارد شما را از مشورت بی نیاز می کند.

توضیح

نظر به اینکه مطالب مقاله های پژوهشی حتما باید مستند باشد و استناد به اطلاعات به دست آمده  افواهی قابل قبول نیست لازم است در مشورت با دیگران بیشتر جهت گرفتن اطلاعات شخصی و ردیابی منابع مکتوب از آنان یاری بجوئیم.

  • تجربیات شخصی و به کار گیری دامنه تخیلات

بعد از تعیین موضوع مقاله و پس از گذراندن عملی مراحل مقاله نویسی و نوشتن یکی دو مقاله تجربیات پر ارزشی به دست می آوریم که پیمودن مجدد این راه را برای ما بسیار سهل و ساده  خواهد کرد و این تجربیات همیشه یار و یاور ما تواند بود.

یکی از راه های استفاده از به کارگیری دامنه تخیلات محدود کردن موضوع مقاله است.

محدود کردن موضوع مقاله

نظر به اینکه موضوعات کلی باید محدود شود و جنبه های جالب و مورد نظر آنها را برای موضوع مقاله انتخاب کنیم لذا بهترین راه اینست که تخیلات خود را به کار گرفته و روی کاغذی هر مورد مربوط به موضوع کلی را که به نظرمان می رسد بنویسیم .

سپس به هر کدام که نظرمان بیشتر جلب شد درباره ی آن به تفحص و جستجوی منابع بپردازیم.

برای مثال موضوعی چون ایران برای نوشتن مقاله بسیار کلی بوده و میتوان کتابهای بی شماری درباره ی آن نوشت زیرا این موضوع دارای جنبه های گوناگونی است که مربوط به علوم مختلف نیز می شود :

  • جغرافیای انسانی ایران:

مردم ایران : ایلات و عشایر ، جمعیت ، جمعیت شهری یا روستائی ، مشکلات زندگی شهری ، امکانات ایب و ذهاب ، مهاجرت روستائیان به شهرها ، مشاغل ، بی کاری ، اعتیاد ، کودکان بزهکار….

  • جغرافیای طبیعی : کوه ها ، رود ها ،….
  • جغرافیای سیاسی …
  • محصولات ایران: کشاورزی ، دام داری ، نوغان ، قند ( چغندر قند – نیشکر )…
  • منابع طبیعی ایران : کانها ، جنگل ها ، نفت، گاز …
  • صنعت ایران: صنایع مادر، صنایع غذائی ، صنایع دستی ، صنایع روستائی ، صنعت مونتاژ…
  • زبان ها و لهجه های بومی …
  • و صدها مورد دیگر .

دامنه این موضوعات آنقدر وسیع است که هر یک از موارد بالا باز خود دارای جنبه ها و موضوعات فرعی دیگری می باشد  که خود تنهایی ده ها مورد دیگر را در برابر تخیلات و تصورات ما قرار می دهد.

برای مثال فرض می کنیم از میان موضوعات بالا « کودکان بزهکار»برای نوشتن مقاله ای پژوهشی اختیار شده و چند نفر بخواهند در مورد آن مقاله بنویسند .

این موضوع مقاله خود موضوعی کلی می باشد زیرا ممکن است نویسنده اول با به کاربردن دامنه تخیلات و معلومات شخصی خود بخواهد درباره ی « مخاطراتی که این قربانیان اجتماع را در حین ارتکاب جرم و دزدی از منازل و آپارتمان ها تهدید می کند». قلم فرسائی کند.

دوم امکان دارد « بد آموزیهای تلویزیون و رسانه های گروهی وتاثیر آن بر کودکان و نوجوانان» را مورد بررسی قرار دهد و سومی نگرشی ژرف به «شرایط اقتصادی و اجتماعی زندگی این موجودات معصوم داشته » و چهارمی و پنجمی هر کدام « رابطه طلاق و جدائی والدین » و « اثر اعتیاد والدین را بر گمراهی فرزندان آنان» مورد تحقیق قرار دهند و یا جنبه های دیگر را !

ملاحظه می کنید که در همین یک مورد هنوز ده ها موضوع مقاله محدود دیگر وجود دارد که نویسندگان و پژوهشگران جوان می توانند برای تحقیق و پژوهش خود انتخاب کنند.

در مثالهائی که در فوقا در مورد موضوعات کلی نظیر ایران یا نظامی زده شد یک نکته ی بسیار دقیق بر پژوهشگر جوان روشن می شود:

قبلا گفته شد یکی از عوامل موثر در انتخاب موضوع مقاله ذوق و سلیقه شخصی است. اگر خواستیم بر این اساس موضوعی را انتخاب کنیم باید صادقانه از خود بپرسیم آیا در مورد آن موضوع و در مورد اصول و مقدمات روش بررسی آن اطلاع کافی یا زمینه ی اطلاعات علمی لازم را داریم یا نه؟

اگر نداریم حتما باید با مطالعه و جستجو این مینه را فراهم آوریم.

امکان دارد بخواهیم کوه های سر به فلک کشیده ی ایران یا دریاچه های زیبا و سواحل سحرانگیز آن را برای نوشتن مقاله ی خود انتخاب کنیم .

با توجه به جنبه ای که انتخاب می کنیم باید اطلاعاتی در یکی از زمینه های زیر داشته باشیم:

امکان دارد کتابی ادبی یا اشعار شاعری و یا کار نویسنده ای مشخص مورد علاقه ی زیاد ما باشد و بخواهیم مقاله ای در آن مورد بنویسیم. باید اول از خود بپرسیم آگاهی کافی در مورد صنایع ادبی داستان نویسی و مانند آن داریم؟

آیا با اصول نقد ادبی آشنا هستیم که بتوانیم کار شاعر یا نویسنده را درست بررسی کرده و از آن لذت ببریم و در ضمن مقاله ای بنویسیم که خواننده ی ما از خواندن و مطالعه ی آن بهره ای ببرد و چیزی به اطلاعاتش افزوده شود؟

در مقالات پژوهشی باید کار اساسی و علمی ارائه داد نه آنکه مانند نوشته های  بعضی نقادهای روزنامه ای یک سری مطالب کلیشه ای ، یکنواخت و گنگ و مبهم را به صورت دلخواه سرهم کرده و تحویل خوانندگان خود بدهیم!

اگر در نوشته ی پژوهشی مطلبی یا جنبه ای یا نکته ای را نفی یا تایید می کنیم باید به گونه ای همراه با شاهد و مدرک و دلیل منطقی و علمی و مستند به نظریات صاحبنظران و یا متکی بر اصول و قواعد باشد که نوشته ی ما را از سایر نوشته ها متمایز سازد.

در انتخاب موضوع مقاله در زمینه هایی چون نظامی و قرآن یا نظامی و حدیث لازم است قبلا آگاهی کامل یا نسبتا خوبی از قرآن و حدیث داشته باشیم تا بتوانیم نکاتی را که نظامی در اشعار خود بسیار استادانه و ظریف به صورت اشاراتی بیان کرده است به منابع مربوط در قرآن کریم و در حدیث ها ربط داده و مقاله ای مستند ، وزین ، گویا، قابل توجه و قابل توجیه تهیه کنیم.

اگر بخواهیم کتابی مانند بیلی باد اثر هرمن ملویل را با کتاب آسمانی انجیل مقایسه کنیم باید ابتدا با انجیل آشنائی داشته داستان آدم، ابلیس و کشمکش خوبی و بدی و سرانجام سقوط آدم را از ابتد ا تا انتها بدانیم . کتاب ملویل را نیز به طور کامل وطالعه کرده ایم و اشاره های مربوط را با یکدیگر بسنجیم.

به همین گونه برای نقد و نوشتن مقاله ای برای کتابهای هومر باید با اساطیر یونان و رم قدیم آشنا باشیم.

بنابراین باید همیشه در حیطه ای که در آن شناسائی خوب و قابل قبولی با گوشه و کنارهایش داریم قلم فرسائی کنیم.

اگر زمینه ی تازه ای را برای نوشتن مقاله انتخاب میکنیم شایسته است با صرف کمی وقت ، ابتدا با مقدمات و ملزومات اولیه و اصلی آن آشنائی حاصل کرده و بعد به اضافه ی علم بپردازیم!

برای نوشتن مقاله ی خوب باید سه اصل را در نظر گرفت:

  • داشتن اطلاع و آگاهی مقدماتی در زمینه علمی مورد پژوهش
  • داشتن اطلاع و آگاهی از فن استفاده از منابع و روش کار ، و
  • داشتن علاقه ، ذوق و پشتکار لازم .این هر سه را می توان با تمرین مداوم و اصولی به دست آورد.

مراحل نوشتن پایان نامه

در این قسمت می خواهیم راجع به مراحل نوشتن پایان نامه و مدیریت زمان در  مراحل نوشتن پایان نامه صحبت کنیم. در بخش های زیر نکات مهم در مورد نگارش پایان نامه، نقطه شروع پژوهش، فرمت پایان نامه  و … بحث شده است.

نکات مهم برای شروع نگارش پایان نامه

تکنیک های طلایی پایان نامه نویسی

متن پایان نامه

فصول پایان نامه

فرمت پایان نامه کارشناسی ارشد

آمادگی برای سخنرانی و جلسه دفاع

 در اینجا به برخی از مشکلات رایج می پردازیم و برای پیشگیری از آن توصیه هایی مطرح می کنیم . هدف ما دراین بخش  این است که به شما کمک کنیم مراحل انجام پژوهش و مراحل نوشتن پایان نامه را پیش بینی و برنامه ریزی کنید تا با مشکلات کمتری روبه رو شوید.

اولین مسئله این است که چگونه زمان را به درستی مدیریت کنیم . آلبرت اینشتین(1974)زمان را چنین تعریف می کند: رخ دادن رویدادها در یک توالی .از این تعریف چنین بر می آید که استفاده ی کارآمد از زمان یعنی مدیریت رویدادهای متوالی به طور کارآمد. اما منظور از «کارآمد»(effective)چیست؟

عبارت مترادف آن ممکن است «دست یابی به نتایج »دلخواه باشد.مدیریت کارآمد رویدادها یعنی سازمان دهی امور به نحوی که نتایج دلخواه به دست آیند . چون بیشتر فعالیت های زندگی ، به ویژه طرح های پژوهشی ، شامل زنجیره ای از رویدادها هستند ، مدیریت کارآمد زمان یعنی مدیریت کارآمد رویدادها و رسیدن به هدف که همان تکمیل پایان نامه یا رساله است.

اهداف را تعیین کنید

تعیین هدف ، شروع موفقیت آمیز پژوهش است. اهداف دقیق ، ویژگی های مشترکی دارند . هدف های دقیق بیان می کنند « چه موقع » به «چه چیزی» می رسید . برای این که هدف ، اثر بخشی بیشتری داشته باشد ، باید بر اساس رفتار اندازه پذیر(Measurable behavior)تعریف شود.مثلا «من رساله ام را در 30 دی ماه تمام می کنم» یا « تا اول آبان مجوز اجرای پرسشنامه را می گیرم».

دشوارترین بخش تعیین هدف ، تصمیم گیری درباره ی « زمان» رسیدن به هدف است. گاهی دیگران برای شما زمان تعیین می کنند. مثلا اغلب دانشجویان خارجی که دولت هزینه ی تحصیل آن ها را می پردازد باید در زمان مقرر، تحصیل خود را به پایان برسانند وبرای انجام وظیفه به کشور خود برگردند. روشن است که این روش ، سخت گیرانه تر از روشی است که پس از گذشت مدت زمان مشخص ، حمایت مالی از دانشجو را قطع می کند. روش دوم نیز سخت گیرانه تر از روشی است که محدودیتی برای پایان تحصیل دانشجو تعیین نمی کند . بنابراین اگر ناچارید پایان نامه یا رساله را در زمان مشخصی تمام کنید باید به دقت برنامه ریزی کنید و زمان را به درستی مدیریت کنید.

کارها را زمان بندی کنید

پایان نامه یا رساله را مانند یک پروژه بزرگ در نظر بگیرید. در این پروژه بزرگ ، گام ها یا پروژه های کوچکتری وجود دارند که با انجام آن ها می توانید پروژه بزرگ را تمام کنید. می توانید گام های کوچک و توالی آن ها را به دقت مشخص کنید و در نتیجه ، به راحتی آن ها را مدیریت کنید . حال چگونه می توانیم گام های کوچک را مشخص کنیم؟

ابتد ا به کارهایی که باید انجام دهید فکر کنید. به قواعد رسمی و غیر رسمی توجه کنید . اگر قواعد را نمی دانید ، همین حالا آن ها را یاد بگیرید. فهرست کارهایی را که باید انجام دهید بر روی کارت های« 1510» بنویسید. جملات را به صورت امری بنویسید نه خبری . مثلا بنویسید :« آزمودنی ها را انتخاب کن »، «نسخه های صحافی شده را به کتابخانه تحویل بده ».چرا باید جملات را به صورت امری بنویسیم؟ چون بیان جملات به صورت امری نشان میدهد شما مسئول انجام کار هستید . این دو جمله را باهم مقایسه کنید:«آزمودنی ها را انتخاب کن» و « آزمودنی ها باید انتخاب شوند». اولین جمله دقیقا به شما نشان می دهد چه کاری باید انجام دهید. دومین جمله ، خبری است:آزمودنی ها باید انتخاب شوند ، چه خبر جالبی! شیوه ی سخن گفتن بر چگونگی رفتار ما تاثیر می گذارد. زبان قاطع با رفتار قاطع همراه است. میزان تاکید را دراین دو جمله  مقایسه کنید :« سعی کن آزمودنی ها را انتخاب کنی » و « آزمودنی ها را انتخاب کن » . هدف ای خود را به صورت روشن بیان کنید و حتما آن ها را اجرا نمایید . بیان جملات امری نشان می دهد که شما مسئول انجام کار هستید و در نتیجه ، انگیزه ی بیشتری پیدا می کنید.

ما معمولا دانشجویان را وادار می کنیم فهرستی از اهداف را تعیین کنند. دانشجویان برای اینکه بتوانند رساله ی خود را بنویسند باید فهرستی از گام های متوالی را انجام دهند . بسیاری از دانشجویان ، فهرست گام ها را مفید می دانند زیرا همه ی فرایند انجام پایان نامه یا رساله را عملیاتی می کند . ما برای تعداد یا توالی گام ها محدودیتی قائل نمی شویم.معمولا دانشجویان را تشویق می کنیم گام های کوچک و دست یافتنی تهیه کنند ، اما آن ها از نظر انتخاب تعداد و اندازه ی گام ها بسیار متفاوت عمل می کنند. برخی دانشجویان هدف های بزرگ تعیین می کنند، مثل «پروپوزال را بنویس » در حالی که برخی دیگر هدف های کوچک تری تعیین می کنند ، مثل « چهارچوپ اولیه ی پروپوزال را بنویس »، «پنج صفحه ی اول پروپوزال را بنویس » یا «اولین پیش نویس را به استاد راهنما بده ».

دو روش برای مرتب کردن گام ها وجود دارد: زنجیره سازی وارونه یا رو به عقب و زنجیره سازی رو به جلو . در زنجیره سازی وارونه از گام آخر شروع می کنید(مثلا تحویل نسخه های صحافی شده به کتابخانه ) اما در زنجیره سازی رو به جلو از گام اول شروع می کنید. این بهترین روش برای برنامه ریزی مراحل انجام پژوهش است، به ویژه اگر ناچار باشید در زمان مشخصی پژوهش را تمام کنید. اگر مشخص کردن گام های کوچک برای کل رساله سخت است، هدف های متوسط انتخاب کنید (مثلا تاییدیه پروپوزال را بگیر )و سپس هدف متوسط را به گام های کوچک تجزیه کنید.

ما فهرست گام ها را از 6 تا 46 در نظر می گیریم. در برخی روش های ابتکاری ، فهرست گام ها به صورت نمودار گردشی تهیه می شود و بسته به نتایجی که به دست می آید مسیرهای متفاوتی در نظر گرفته می شود . برای مثال ، یکی از دانشجویان به این صورت نمودار گردشی تهیه کرده بود :« دفاع از رساله را با موفقیت انجام بده ». اگر جواب مثبت است با همسر و خانواده به اروپا سفر کن ، اگر جواب منفی است از طریق آگهی روزنامه ، درخواست کمک کن ! در همه ی مراحل انجام پایان نامه یا رساله ، کمی سبک سری و شوخ طبعی می تواند کمک زیادی بکند!

هنگامی که فهرست کارهای ضروری برای انجام پروژه را تهیه می کنید ، هر کار را مانند یک هدف در نظر بگیرید. همان طور که گفتیم هر گام را به صورت یک هدف بنویسید . این هدف شامل رفتارهایی است که باید انجام شوند و مهلت زمانی که باید  کارها به پایان برسند. اگر تاریخ پایان پروژه را مشخص کنید به آسانی می توانید مدت زمان هر گام را برآورد کنید.

زمان رسیدن به هدف ها و گام ها را واقع بینانه برآورد کنید. بیشتر دانشجویان زمان های رسیدن به هر هدف را کم برآورد می کنند. اگر حتی در نوشتن مطالب بسیار سریع باشید و پیشینه ی پژوهش را نیز جمع آوری کرده باشید ممکن است استاد راهنمایتان دو تا شش بار پیش نویس پیشینه و روش پژوهش را بخواند و ایراد بگیرد که وقت زیادی می گیرد یا ممکن است مدت زیادی طول بکشد تا اعضای گروه ، پروپوزال را بخوانند . در برنامه ریزی زمانی با خودتان صادق باشید  که چه کاری را در چه زمانی می خواهید انجام دهید. در برنامه ریزی زمانی، سایر افراد را نیز به حساب آورید ( مثل استاد راهنما، هیأت بررسی سازمانی ، همکاران پژوهش ). اگر نمی توانید زمان هر گام و ترتیب گام ها را به درستی تعریف کنید از سایر دانشجویان یا استاد راهنما کمک بگیرید.

جدول پیشرفت کار تهیه کنید

هنگامی که برای هر یک از گام های پایان نامه یا رساله ، زمان واقع بینانه تعیین کردید می توانید جدول آن را تهیه کنید. روش های متعددی برای این کار وجود دارند. می توانید از نمودار گانت(Gantt) یا تحلیل های پیچیده تر مثل « فن ارزیابی و بررسی برنامه »(PERT) استفاده کنید. این ابزارها ، ساختارهایی هستند که به برنامه ریزی کمک می کنند. مثلا نمودار گانت ، فهرست تکالیف و زمان انجام هرتکلیف را نشان می دهد. بسیاری از نرم افزارها ی برنامه ریزی پروژه ( مثل MsprojectTM ) می توانند در برنامه ریزی کارها به شما کمک کنند . این ابزارها از نظر پیچیدگی و دقت ، تفاوت زیادی با هم دارند . نوع ابتدایی ابزارها شامل نمودارهای زمانی ساده است و نوع پیچیده ی آن ها شامل برآورد هزینه ها ، بررسی احتمال اتمام پروژه و غیره است. احتمالا استفاده از نمودار گانت یا نمودار زمانی ساده کفایت می کند ،مگر اینکه بر نرم افزارها ی برنامه ریزی پروژه مسلط باشید یا علاقه زیادی به یادگیری این نرم افزارها داشته باشید. می توانید نمودار خالی گانت را از فروشگاه های نوشت افزار تهیه کنید. جدول 1-3 بخشی از نمودار گانت را نشان می دهد. هر یک از فعالیت ها یا گام ها را به ترتیب در سمت راست نمودار بنویسید . در بالای نمودار ، واحد های زمانی (روز،هفته ، ماه ) را برای برنامه ریزی گام ها مشخص کنید. پیکان ها  نشان می دهند هر فعالیت چه موقع شروع و چه موقع تمام می شود  . فعالیت هایی که در یک زمان خاص انجام می شوند با علامت  و گاهی نیز با علامت مثلث نشان داده می شوند. همان طور که در نمودار می بینید ، فعالیت شماره 1 در ابتدای هفته ی اول شروع می شود .و تا پایان همان هفته ادامه می یابد . فعالیت شماره 3  (واگذاری تصادفی آزمودنی ها به گروه ها ) در پایان هفته ی اول به صورت یک باره انجام می شود . فعالیت شماره 9 ( مشاهده ی مستقیم ) در طول هفته های چهارم و هشتم انجام می شود . از این نمونه می توان فهمید که برخی از رویدادها باید پیش از رویداد دیگر رخ دهند و برخی رویدادها همزمان اتفاق می افتند، یعنی همپوشی دارند  .

نمایش گام های پیشرفت کار و مدت زمان انجام هر گام، شما را از زمان تکمیل پروژه مطلع می کنند.   این نمودار نشان می دهد تکالیفی که باید برای انجام پروژه انجام دهید به هم پیوسته اند و کل فرایند انجام کار روشن تر می شود. همچنین می توانید از این ابزار و سایر ابزارها استفاده کنید تا روند پیشرفت کار خود را توضیح دهید. به ویژه این توضیحات ، زمانی مفیدند که می خواهید روند پیشرفت کار را برای کسانی که خارج از دانشگاه هستند و در انتخاب آزمودنی ها به شما کمک می کنند تشریح کنید . نمودار نه تنها دقیقا بیان می کند که می خواهید چه کار کنید ، بلکه به اعضای شورا نشان می دهد درباره ی همه چیز به خوبی فکر کرده اید .

مزیت دیگری که هر نرم افزار ساده ی برنامه ریزی دارد این است که می توانید بلافاصله پیامد تغییر برنامه های خود را ببینید . اگر با برنامه ی صفحه گسترده (Spreadsheet) آشنا باشید می دانید وقتی یک متغیر در مجموعه ی داده ها تغییر کند محاسبه ی دوباره ی مقادیر مرتبط با آن متغیر نیازمند توانایی بسیارزیادی است. فرض کنید تصمیم گرفته اید در میانه ی انجام پروژه به مدت یک هفته به تعطیلات بروید و قبلا آن را پیش بینی نکرده اید . عمه ی شما تصمیم گرفته است برای مسافرت به جزایر هاوایی برود و فکر می کند شما تنها کسی هستید که می توانید او را همراهی کنید ( البته او هزینه سفر شما را نیز می پردازد) . این سفر چه تاثیری در پروژه شما خواهد داشت ؟آیا به سادگی می توان برنامه ی کاری را یک هفته به عقب برگردانیم ؟ یا مساله پیچیده تر است چون برخی کارها باید به طور موازی انجام شوند و به هم وابسته اند ؟

وقتی برنامه ریزی می کنید به یاد داشته باشید برنامه باید انعطاف پذیر باشد. برخی مشکلات ممکن است شما را وادار کنند برنامه های خود را در حین اجرای پروژه تغییر دهید . باید انتظار تغییر برنامه را داشته باشید . ممکن است هنوز ندانید چگونه زمان انجام کارها را تغییر دهید . نرم افزار برنامه ریزی به شما کمک می کند تاثیر چنین تغییراتی رابر کل پروژه ارزیابی کنید. با برنامه ریزی می توانید از مشکلات پیشگیری کنید.

ممکن است بپرسید این همه توضیح درابره ی برنامه ریزی ، جدول زمانی ، نمودارها و غیره برای چیست. پاسخ این است که با کمی برنامه ریزی می توان از وقوع مشکلات بزرگ پیشگیری کرد. اگر ابتدا برای شناسایی ، ترتیب گام ها و زمان بندی آن ها کمی وقت صرف کنید بعدها از تلف شدن وقت و ناکامی  جلوگیری می کنید. ما به تجربه می دانیم دانشجویانی که هر روز زمانی را برای انجام رساله ی خود برنامه ریزی کرده اند سریع تر پروژه را تمام می کنند و کمتر اذیت می شوند.داستان قدیمی درباره ی مسابقه ی لاک پشت و خرگوش را به یاد بیاورید . چه کسی برنده ی مسابقه شد؟ در مورد رساله نیز همین وضعیت مصداق دارد.

علاوه بر این ، برنامه ریزی زمانی برای رساله باعث می شود در زندگی روزمره ی خود نیز از این برنامه ریزی استفاده کنید. همچنین اگر برنامه ریزی کنید و به آن عمل نمایید نشانه ی این است که همه ی گام ها و مراحل پژوهش را می شناسید که در این صورت ، بخش عمده ی کار را انجام داده اید و حالا وقت آن است که هر مرحله را طبق برنامه انجام دهید. بهتر است گام ها به اندازه ای باشند که بتوانید در یک روز یا حداکثر یک هفته آن ها را انجام دهید.

زمان بندی طرح پژوهشی مهارت های اجتماعی کودکان

فعالیت هفته 1 22 33 44 55 66 77 88 99
1.سنجش کودکان در کلاس
2.انتخاب کودکان و هم بازی های دلخواه آن ها
3. واگذاری تصادفی آزمون ها به گروه ها ×
4. مصاحبه با هم بازی های دلخواه کودکان
5. تهیه فرم مصاحبه ××
6. مصاحبه با کودکان
7. تعیین رفتارهای مورد نظر ××
8. تهیه برنامه مداخله ی آزمایشی ××
9. مشاهده مستقیم
10. اجرای مداخله ی آزمایش
11. تکرار سنجش کودکان در کلاس

نتایج را حتما درقالب اصطلاحات رفتاری بیان کنید. مثلا عبارت « پنج مقاله را بخوان » بهتر از این عبارت است:« دو ساعت برای خواندن مقاله ها وقت بگذار.» عبارت « پنج مقاله را بخوان و رئوس مطالب آن ها را یادداشت کن » از هر دو عبارت بالا نیز بهتر است. نکته مهم این است که به برنامه عمل کنید و گام ها را به ترتیب انجام دهید.

وقتی همه ی گامها رابرنامه ریزی کردید دیگر نگران نباشید . اکنون ، تنها کاری که باید انجام دهید این است که طبق برنامه ی زمانی یا روزانه ، فعالیت ها را انجام دهید. این کار شبیه به یک جوک قدیمی است که می گوید :” سوال : چطور می تونی یک فیل رو بخوری ؟ جواب : با یه گاز ” دقیقا باید به همین شیوه پروژه را انجام دهید . یکی از ما نویسندگان کتاب  تصمیم گرفت برای نوشتن فصل های مربوط به خودش ، هرهفته پنج صفحه از کتا ب را بنویسد و با اجرای دقیق برنامه توانست هر ماه یک فصل را بنویسد و کتاب را طبق برنامه ی زمان بندی شده  تمام کند.

یک از دانشجویان ما در ابتدای هر ترم همه ی کلاس ها ، مطالعات ، نوشتن مقاله ها و پروژه های کلاسی خود را برنامه ریزی می کرد. او برای هر روز خود برنامه ریزی می کرد . وقتی سایر دانشجویان از او می پرسیدند با وجود چنین برنامه ی محدود کننده ای چطور می تواند زندگی کند پاسخ داد برخلاف آنچه که شما فکر می کنید آزادی عمل زیادی دارم . او اکنون نیازی ندارد به این فکر کند چه کارهایی باید انجام دهد و نگران باشد که آیا کارها انجام می شوند . می تواند از زمان خود بهتر استفاده کند و حتی به طور برنامه ریزی شده تفریح کند و می داند اگر دقیقا مطابق برنامه عمل کند همه ی کارها انجام خواهند شد . این روش برای همه کارایی ندارد اما پیام روشنی دارد: وقتی می دانید چه کارهایی  باید انجام دهید و طبق برنامه عمل می کنید ، وقت خود را با خوش گذرانی های بیهوده تلف نمی کنید.

نکته دیگری که باید به یاد داشته باشید این است که وقتی برنامه ریزی می کنید باید روابط اجتماعی نیز وقت اختصاص دهید . برقراری تعادل بین فعالیت های حرفه ای و زندگی شخصی  کار آسانی نیست . وقت گذاشتن برای سلامت شخصی ، دوستان و خانواده مهم است اما باید طوری برنامه ریزی کنید که بتوانید رساله را طبق برنامه پیش ببرید.زمان بندی و برنامه ریزی افراطی ممکن است راهی برای فرار از کار باشد. اهمال کاری و اجتناب احتمالا باید جزء بیماری های روانی باشند که در راهنمای تشخیصی و آماری بیماری های روانی (1994 DSM) آمده اند. اهمال کاری و اجتناب مانع تکمیل پایان نامه و رساله می شوند .

گاهی از برخی چیزها اجتناب می کنیم . اهمال کاری و اجتناب اگر به صورت افراطی باشند مانع تمام شدن پروژه می شوند. بنابراین برای غلبه بر اهمال کاری و اجتناب باید از این قاعده پیروی کنید:

در همه ی کارها می توان تنبلی و اجتناب کرد به جز پایان نامه یا رساله. این قاعده را درشت بنویسید و روی دیوار بچسبانید.می توانید این قاعده را هر روز به خود یاد آوری کنید . برخی دانشجویان ما این توصیه را در ذهن خود نگه می داشتند و اهداف خود را هر روز به در یخچال یا روی کامپیوتر می چسباندند تا آن ها را فراموش نکنند.

اگر از توصیه هایی که در ابتدای همین فصل مطرح شده اند پیروی کنید می توانید بر اهمال کاری و اجتناب غلبه کنید . اگر پروژه را به گام های کوچک تقسیم کرده اید ترتیب گام ها را نیز مشخص نموده اید و برای هر کدام از گام ها مهلت زمانی تعیین کرده اید ، زمینه را برای حرکت رو به جلو و تکمیل پروژه فراهم کرده اید . انجام هر گام به شما انرژی می دهد و کاررا به پیش می برد . به این نکته توجه کنید که انجام کارها به شما انگیزه می دهد تا سایر کارها را نیز انجام دهید. در مورد پروژه نیز همین وضعیت حاکم است. با انجام هر کار کوچک در هر روز به نظرمی رسد انرژی برای انجام کارها بیشتر می شود و این انرژی روز به روز افزایش میابد و پروژه را به پایان می رساند.

بیشتر اوقات، اهمال کاری در مرحله ی نوشتن رخ می دهد، یعنی نوشتن پروپوزال و نوشتن نسخه نهایی پایان نامه یا رساله . اگر با وجود برنامه ریزی یا سایر اقدامات نتوانستید بر اهمال کاری غلبه کنید احتمالا در دام جملات زیر گرفتار شده اید:

  1. « نمی توانم کار را شروع کنم . خیلی سخت است.» احساس درماندگی نشانه ی این است که پایان نامه یا رساله را به گام های کوچک تقسیم نکرده اید . از همین امروز شروع کنید و پایان نامه یا رساله را به گام های کوچک و دست یافتنی تجزیه کنید. اگر نمی توانید مطابق برنامه عمل کنید، ابتدا کارهایی را که جذاب ترند و به شما انرژی می دهند انجام دهید.
  2. « نمی توانم روی پایان نامه یا رساله ام کار کنم مگر اینکه وقتم کاملا آزاد باشد و تا تابستان آینده وقتم آزاد نیست.»این یک توجیه خلاقانه برای به تعویق انداختن کار است. واقعیت این است که حتی با اختصاص دادن کمی وقت می توانید کار را پیش ببرید . یعنی حتی نمی توایند هفته ای سه ساعت روی پایان نامه یا رساله کار کنید؟ می توانید با کار مداوم ( هر چند آهسته) پایان نامه یا رساله را تمام کنید.

طوری برنامه ریزی کنید تا اوقاتی که عملکرد مغزی بهتری دارید تکالیف دشوارتر را انجام دهید. تکالیف ساده تر را زمانی انجام دهید که احتمالا خسته هستید یا ذهنتان کاملا متمرکز نیست.

  1. « چیز زیادی برای نوشتن ندارم» مطالب کافی مطالعه نکرده ام ، مسئله را به خوبی روشن نکرده ام، یا فرضیه های خوبی تدوین نکرده ام ). این نوعی تفکر کمال گرایانه است:« اگر مطالب کامل نباشند نمی توانم آن ها را بنویسم. ». هیچ پیش نویسی برای بار اول کامل نیست . با وجود این که می دانید مطالب کامل نیستند آن ها را بنویسید ، سپس پیش نویس ها را اصلاح کنید.

تردید در توانایی های شخصی ، مشکل جدی تری است:« خیلی باهوش نیستم، هیچ وقت نمی توانم کارها را تمام کنم ، نمی توانم رضایت استاد راهنما را جلب کنم ، بالاخره استادم می فهمد که من متقلب و حقه بازم» ( رودستام و نیوتن  ، 2001 ) . این خود گویی ها اعتماد به نفس شما را کم می کنند و باعث  تفکرات و هیجان های منفی در شما می شوند . پایان نامه یا رساله دشوار و چالش انگیز است ، به این معنی نیست که شما کم هوش ، متقلب  یا کم کار هستید . بیشتر افراد هنگام روبه رو شدن با تکالیف دشوار و پیچیده ، چنین افکار وهیجان ها یی دارند که طبیعی است.

  1. برخی افراد یاد می گیرند کارها را انجام ندهند مگر اینکه مهلت انجام کارها درحال اتمام باشد. آن ها تمام شب بیدار می مانند تا مقاله بنویسند ، برای امتحان پایان ترم درس بخوانند ، پروپوزال بنویسند وغیره. این افراد هنگام نوشتن پایان نامه و رساله دچار مشکل بزرگی می شوند زیرا پایان نامه و رساله را نمی توانند در زمان کوتاه تمام کنند. اگر جزء این  دسته از افراد هستید پیشنهاد می کنیم پایان نامه  یا رساله را به بخش های مختلف تقسیم کنید و برای هر بخش ، مهلت زمانی تعیین کنید.ابتدا  پایان نامه و رساله را به بخش های مختلف تقسیم کنید و برای انجام هر بخش ، مهلت زمانی واقعی و دقیق تعیین کنید. شاید در برخی دوره های تحصیلات تکمیلی مهلت زمانی وجود داشته باشد. مثلا در برخی دوره ها ، دانشجویان بالینی نمی توانند بدون تصویب پروپوزال وارد دوره ی کارورزی شوند . اگر در رشته ی شما چنین مهلت زمانی وجود ندارد می توانید به همراه استاد راهنما برای خودتان مهلت زمانی تعیین کنید . مثلا اگر می خواهید برای یک فعالیت علمی درخواست کاربدهید ، استاد راهنما می تواند بگوید فقط پس از جمع آوری و تحلیل داده ها به شما توصیه نامه می دهد. دیگر زمان بندی ها ، مثل زمان گرفتن پذیرش مقاله از کنفرانس نیز می توانند به شما در انجام پروژه کمک کنند.

راه دیگر این است که طبق اصل پریماک (Premack)عمل کنید. پریماک ، روانشناسی بود که این اصل را مطرح کرد. این اصل ساده می گوید ابتدا رفتارهایی را انجام دهید که فراوانی کمتری دارند و سپس رفتارهایی را که فراوانی بیشتری دارند انجام دهید. یعنی مثلا ابتدا روی پایان نامه یا رساله تان کار کنید و سپس به خرید بروید یا بخوابید . این قاعده را در زندگی تان بکار ببرید تا به سادگی پایان نامه یا رساله را تمام کنید:« اول کار ، بعد تفریح»

می توانید پس از انجام هر بخش از پایان نامه یا رساله به خودتان جایزه بدهید . مثلا می توانید پس از تهیه ی پیش نویس نهایی پروپوزال ، به تفریح بروید اماپیش از کامل شدن پروپوزال به سفر نروید . همچنین می توانید از دوستان و نزدیکان خود بخواهید تا شما را تشویق و حمایت کنند. در پایان ، از اعضای خانواده و دوستان بخواهید شما را به ادامه ی کار تشویق کنند . دستاوردهایتان را با دوستان در میان بگذارید تا شما را تشویق کنند. برخی دانشجویان که مشغول نوشتن رساله هستند یک گروه تشکیل می دهند واز پیشرفت یکدیگر حمایت می کنند . دونفر از دانشجویان ما هفته ای  یک بار با هم ملاقات می کردند تا روی رساله شان کارکنند . آن ها به خانه ی یکدیگر می رفتند و به هم کمک می کردند . دانشجوی دیگری در یک گروه اینترنتی « حمایت از رساله» عضو شده بودکه به او کمک می کردعادت اهمال کاری را کنار بگذارد . هشدار می دهیم که این گروه ها باید پیشرفت های کار را تشویق کنند نه این که پیشرفت نکردن کار را توجیه کنند و اعضای گروه ، یکدیگر راتسکین دهند!

می توانید نمودار پیشرفت کارتان را روی در یخچال بچسبانید تا اعضای خانواده آن را ببینند و شما را تشویق کنند .

هنگام نوشتن رساله ممکن است مشکلات دیگری به وجود آیند و پیشرفت کار را دشوار کنند. بسیاری از دانشجویان به کمک دوستان ، استادان ، همسالان و مقاله هایی  مانند مقاله  حاضر می توانند بر این مشکلات غلبه کنند . اگر مشکلات هیجانی دارید نمیتوانید زمان را به درستی مدیریت کنید می توانید از درمانگران یا متخصصان کمک بگیرید.

نکته ای که بارها تکرار می کنیم این است که کلید به پایان رساندن پژوهش ، حرکت روبه جلو است. هر چند درباره ی زمان بندی و برنامه ریزی توصیه های زیادی کرده ایم ، راهای زیادی برای تکمیل پایان نامه یا رساله وجود دارند. به کمک دانش ، امکانات محیطی ، دور اندیشی و برنامه ریزی ، راهی را انتخاب کنید که برای شما مناسب تر است و مطمئن باشید موفق می شوید.

 

اصول استخراج مقاله از پایان نامه

اهمیت مقاله

تهیه مقاله یا مقالات علمی از پایان‌نامه و رساله بسیار اهمیت دارد و در واقع، ارزش وجودی، کاربردی یا علمی پایان‌نامه و رساله توسط این مقاله یا مقاله‌ها تعیین می‌شود. علت اینکه نگارش و تهیه مقاله را قبل از فصل آخر این کتاب بیان نموده‌ام نیز همین است. زیرا اصالت کار و نو بودن مطلب یا احیاناً روش به کار بسته در پایان‌نامه و رساله با نگارش مقاله آشکار می‌شود و به اطلاع جامعه علمی می‌رسد. گاهی ممکن است پایان‌نامه و یا رساله ارزشمند باشد ولی چاپ و انتشار آن به‌صورت کتاب به‌سادگی امکان‌پذیر نباشد. دشواری مراحل چاپ از یک طرف و طولانی بودن بعضی از فصول آن از جهت دیگر ممکن است چاپ آن را در زمان کوتاه مقدور نسازد. اما مقاله یا مقالات این چنین نیست و خیلی سریع‌تر می‌تواند منتشر شود. اگر جه باید اذعان کرد که در بعضی شرایط و با بعضی سلائق یا اعمال نظرها پاره‌ای از سردبیران مجله‌ها انتشار مقاله در پاره‌ای از مجلات هم دست کمی از نشر کتاب ندارد. بعضی سردبیران، مقالاتی را با دلایلی که گاه موجه هم  نیست در فرآیندی طولانی قرار می‌دهند. ولی در هر حال به همین دلیل اگر همین مقالات در قالب کتاب خواهند  منتشر شوند، چه بسا با مشکلاتی بیش از این مواجه شوند.

در مجموع به نظر می‌رسد انتشار مقاله هم آسان‌تر و هم بیان افکار نو و طرح‌های جدید در این قالب برای خوانندگان لذت‌بخش‌تر است. مقالات و به ویژه اگر چکیده هم داشته باشند خوانندگان را قادر می‌سازد تا به سرعت از محتوای آن‌ها اطلاع یابند در حالی که در کتاب‌ها این اطلاع‌رسانی دشوارتر است. بررسی‌هایی که توسط داوران در مجله‌ها می‌شود اغلب روزآمدتر و تخصصی‌تر از کتاب است. مجلات و به ویژه از نوع علمی و پژوهشی آن از انتشار هر مقاله‌ای ابا دارند در حالی که بعضی از ناشران این دقت و وسواس را به خرج نمی‌دهند و فقط بازار فروش را مدنظر قرار می‌دهند.

از این گذشته اخذ مجوز و به چاپ رساندن مقاله – به ویژه اگر همه این مراحل انجام شده باشد – قبل از دفاع از پایان‌نامه یا رساله یک نوع تأیید برای استواری و صحت مطالب مندرج در آن‌ها و پیش‌زمینه‌ای برای اخذ نمره عالی در دفاع از پایان‌نامه و رساله است. دانشجویانی که مقالاتی چاپ کرده‌اند با اطمینان بیشتری از مواضع خود در پایان‌نامه و رساله دفاع می‌کنند و شنوندگان هم از این مطلب تأثیر می‌پذیرند.

در دانشگاه‌هایی که برای نگارش مقاله، با وجود اختصاص نمره، سخت‌گیری نمی‌کنند دانشجو پس از دفاع اغلب به صرافت تهیه مقاله نمی‌افتد و کار را تمام شده تلقی و کم‌کم با توجه به اشتغالات خود آن را فراموش می‌کند. اصرار استادان و اداره آموزش تحصیلات تکمیلی دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها از این جهت به نفع دانشجو است. البته همه می‌دانند که در بسیاری از دانشگاه‌ها برای دفاع پایان نامه نمره و یا نمراتی را برای داشتن مقاله مستخرج از پایان نامه و رساله منظور کرده‌اند. در دوره دکتری الزاماً دانشجو باید دست کم دو مقاله علمی و پژوهشی را به چاپ رسانده و یا مجوز لازم را اخذ کرده باشد.

نکته دیگری که باید در اهمیت تدوین و انتشار مقاله از پایان‌نامه و رساله گفت این است که توزیع به اندازه تولید با اهمیت است. اگر بپذیریم که تهیه و تدوین پایان‌نامه و رساله – به شرط اصالت – یک نوع تولید علمی است چنانچه حاصل آن منتج به تهیه و انتشار مقاله و یا مقالات نشود با توجه به مشکلات چاپ رساله و پایان‌نامه و نبودن انگیزه لازم برای انجام چنین کاری در هر شرایطی گویی تولید به توزیع نرسیده و کار  علمی دانشجو و استاد بی‌فرجام مانده و تنها راهی کتابخانه گشته و در آنجا بایگانی شده است. تهیه مقاله به زبان‌های بین‌المللی و به ویژه انگلیسی از دانشجویان کارشناسی ارشد دور از انتظار نیست. اگر پایان‌نامه حرفی برای گفتن داشته باشد و دانشجو زیر نظر استاد به زبان خارجی از جمله انگلیسی آشنا باشد، نوشتن مقاله خیلی دشوار نیست. این مسئله در رابطه با دانشجویان دکتری حتمی است و دانشجویان باید خود را مقید به این کار بدانند و قبل از دفاع، مدارک لازم را در این باره ارائه دهند.

نگارش مقاله و یا مقالات و به ویژه مقالاتی که از پایان‌نامه استخراج می‌شود برای داوطلبان دوره‌های بالاتر و یا استخدام در مراکز علمی و پژوهشی بسیار مفید است. فراوان مشاهده شده است که دانشجویان کارشناسی ارشد که در آزمون کتبی دوره دکتری قبول می‌شوند به دلیل نداشتن مقاله و یا مقالات مناسب نمره لازم را از مصاحبه به دست نمی‌آورند و با وجود داشتن توانایی‌های دیگر از دور رقابت حذف می‌شوند. البته نظام‌های گزینش دانشجو تابع شرایط و موقعیت‌های کشورهای مختلف است. زمانی در ایران، پذیرش دانشجوی کارشناسی ارشد و دکتری یا بالاتر از آن تنها از طریق آزمون بود ولی اخیراً سهم مصاحبه را افزایش داده‌اند و چه بسا زمانی صرفاً مصاحبه شرط پذیرش دانشجو بشود. در این موقعیت قطعاً بیشترین امتیاز مربوط به مقالات چاپ شده در مجلات علمی و پژوهشی و به ویژه بین‌المللی است.

از جنبه دیگر هم می‌توان به اهمیت تهیه مقاله از پایان‌نامه و رساله توجه کرد و آن این است که اگر مقاله تهیه شود در بسیاری از موارد خطر کپی‌سازی  و تقلید دانشجو از کار دیگران از بین می‌رود و یا کمتر می‌شود. بسیارند دانشجویانی که به جای توجه به اصالت کار و اندیشه و گاه به دلیل نداشتن فرصت کافی که بخشی از آن هم ممکن است ناشی از نادرست بودن نظام آموزشی باشد، از پایان‌نامه و رساله‌های دیگران کپی تهیه و آن را به نام خود مطرح کرده‌اند. اگر این مسئله در کل پایان‌نامه و رساله نباشد، دست کم در بخش‌هایی از آن صورت می‌گیرد. بحث‌های نظری و پیشینه پژوهش از جمله این موارد است. بخش پایان‌نامه و رساله‌های کتابخانه‌های دانشکده‌ها بیشتر پرمراجعه‌ترین بخش‌هاست. اگر دانشجویان به قصد الهام گرفتن از فکر یا روش‌های به کار بسته در پایان‌نامه و رساله‌ها به آن‌ها مراجعه کند ایرادی نیست، بلکه بسیار مطلوب و ارزشمند است ولی گاه گزارش تخلفات در این زمینه نگران کننده است. انجام چنین کاری علاوه بر متهم شدن به سرقت علمی یا عدم رعایت حقوق مالکیت فکری و معنوی اعتبار علمی استاد و دانشجو هم زیر سؤال می‌رود و جامعه علمی را نگران می‌کند. بعضی سازمان‌های رسمی و علمی هم به فروش پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها به صورت بخش بخش اقدام می‌کنند و لابد نام آن را کمک به پژوهش و علم می‌گذارند!

مسئله تقلب‌ها در سطوح علمی در جهان حاضر به مشکلی بزرگ تبدیل شده و ارزش کارهای علمی را زیر سؤال برده است. با قدرت یافتن نشر الکترونیکی بازار تقلب و سرقت علمی رونق بیشتری یافته و مراکز علمی را وادار به دقت بیشتری در این زمینه کرده است.

چگونه باید مقاله را تهیه کرد؟

تهیه مقاله یا مقالات از پایان‌نامه و رساله‌ها دشوار نیست اگر روال تهیه پایان‌نامه و رساله به خوبی پیش رفته باشد و دانشجو با داشتن مسئله و انتخاب روش مناسب و استفاده از ابزارهای لازم به دنبال حل مسئله و یافتن پاسخ لازم بوده باشد، قطعاً همین توجهات منطقی لازم برای تهیه پایان‌نامه و رساله او را به نگارش و تولید مقاله راهنمایی می‌کند. ساده‌ترین نوع تهیه مقاله کوچک‌سازی و خلاصه کردن اصل پایان‌نامه و رساله و به قولی مینیاتور آن است که می‌تواند مفید باشد. بعضی از پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها که دارای ابعاد گوناگونی است و یا دانشجو از روش‌های گوناگون برای حل مسئله یا مسائل در آن استفاده کرده است، هر یک از این روش‌ها یا حل مسئله‌ها می‌تواند خود به یک مقاله تبدیل شود. شخصیت و توانمندی و پشتکار دانشجو در اینجا قابل ذکر است. بعضی از پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد به اندازه رساله دکتری اهمیت دارد و دانشجو با دقتی که به کار برده و از جوانب مختلف موضوع را بررسی کرده است در نهایت توانسته است مقالات متعددی هم از آن استخراج کند و به چاپ برساند. برعکس گاه ممکن است از رساله دکتری به زحمت بتوان دو مقاله قابل توجه استخراج کرد.

از نکاتی که در نوشتن مقاله مستخرج از پایان‌نامه‌ و رساله باید به آن توجه کرد – اگرچه در همه مقالات این مسئله مهم است- توجه به چکیده و کلیدواژه‌هاست. کلید واژه‌ها راهنمایان بسیار خوبی برای متن مقاله و یا مقالات‌اند که دانشجو باید آگاهانه و به طور کاربردی آن‌ها را انتخاب کند، و در این مورد خود را به جای هر خواننده احتمالی بگذارد. بسیاری از چکیده‌ها حاوی همه مطالب مقاله، پایان‌نامه و رساله نیستند زیرا در آن‌ها به بعضی از بخش‌ها توجه و از بعضی قسمت‌ها غفلت شده است. چکیده باید به گونه‌ای باشد که اگر آن را باز و گسترده کنیم تبدیل به اصل مقاله یا پایان‌نامه یا رساله شود. درست مثل تصویر بزرگی که آن را کوچک کرده باشند. کلمات زاید و غیر مفید معنا باید حذف شوند و به تعبیر روشن‌تر فاقد اطناب مملّ و ایجاز مخلّ باشد و خواننده را به نکات اصلی و محوری اثر رهنمون باشد. کلید واژه‌ها هم باید حساب شده و دقیق باشند تا به ویژه در مراکزی که این مقالات و یا پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها نمایه می‌شوند با کم‌ترین تلاش در دسترس قرار گیرند.

در چکیده نویسی  گاه از روش‌های خاصی استفاده می‌شود تا مقصود و نوآوری‌های نویسنده  مقاله اعم از دانشجو و استاد معلوم شود. برای مثال: نمونه آنچه پروکوئست برای مجلات خود می‌خواهد به شکل زیر است. در زیر دو نمونه از چکیده را مشاهده می‌کنید که اولی قالب مورد نظر پروکوئست است و دیگری در بسیاری از مجلات بین‌المللی رواج دارد:

The LIS discipline or the discipline of information retrieval

A theoretical viewpoint

Abstract

Purpose: in this article the author argue that LIS has suffered from lack of theoretical foundation. Recently many experts have tried to find theoretical basis for the subject. Nevertheless they are not yet satisfied and they have not achieved a consensus. The author argues that it is because they stood on a wrong foot.

Methodology: content analysis is the main approach to this paper. Findings: the author believes that there may be found a powerful theoretical basis for LIS in retrieval of information and knowledge.

Originality: the value of this argument is that LIS may obtain a good basis for subject, problems and principles according to Aristotle logic. Although the author has provided a definition which is newly published (2008), he has now changed his mind and proposed a new one. He argues that according to traditional teachings that every scientific discipline must bear a subject, objective and problems with this new definition all are present and can be well justified.

Abstract

In this article the author argues that LIS has suffered from lack of theoretical foundation. Recently many experts have tried to find a theoretical basis for the subject. Nevertheless they are not yet satisfied yet and they have not achieved a consensus. The author argues that it is because they stood on a wrong foot. Content analysis is the main approach to this paper. The author believes that there may be found an approach to this paper. The author believes that there may be found a powerful theoretical basis for LIS in retrieval of information and knowledge. The value of this argument is that LIS may obtain a good basis for subject problems and principles according to Aristotle s logic. Although the author has provided a definition which is newly published (2008), he has now changed his mind and proposed a new one. He argues that according  to traditional teachings that every scientific discipline must bear a subject, objective and problems, with this new definition all are present and can be well justified.

مبانی نظری در پایان‌نامه و رساله و مقاله‌های مستخرج از آن‌ها

آنچه در نگارش پایان‌نامه و رساله و نیز مقاله و مقالات مستخرج از آن‌ها باید به آن توجه داشت، مبانی نظری و پیشینه پژوهش است. گاه این دو مقوله با هم مخلوط می‌شوند. در حالی که، این دو باهم کاملاً فرق دارند. در مبانی نظری چراها مطرح است و اهمیت موضوع در قالب استدلال‌های علمی بیان می‌شود و البته بنا به ضرورت، سابقه تاریخی آن هم لحاظ می‌شود. اینکه چرا چنین مسئله‌ای مهم و این اهمیت در کجاها و توسط چه کسانی بیشتر مورد توجه قرار گرفته است و تأثیری که در توسعه علمی داشته و دارد در مبانی نظری مطرح می‌شود. در حالی که پیشینه پژوهش صرفاً به کارهای مشابهی که در این زمینه نوشته شده است می‌پردازد و دانشجو با توافق استادان برحسب نیازی که احساس می‌کند مرتبط‌ترین، بهترین و جدیدترین آثار نوشته شده را به ترتیب تاریخی و یا موضوعی ذکر می‌کند و رابطه آن‌ها را با موضوعی که به خود به عنوان پایان‌نامه و رساله انتخاب کرده است، بیان می‌دارد. به آن معنا که دانشجو باید توجه داشته باشد که پایان‌نامه و رساله او باید در ادامه آثار منتشر شده باشد و ضمن داشتن تفاوت، دستاوردی هم برای جامعه پژوهش داشته باشد. نکته‌ای که در اینجا قابل ذکر است و باید استادان و دانشجویان به آن توجه وافر کنند این است که بسیاری از مفاهیم و موضوعات اگر چه در غرب – و به ویژه در قرن‌های اخیر – بیش از ما مورد توجه قرار گرفته است اما معنای آن این نیست که ملت‌های دیگر در بسیاری از این زمینه‌ها هیچ سهمی ندارند. ملت‌های فراوانی از جمله ملت ایران با داشتن تاریخی کهن و سابقه فرهنگی طولانی دارای پشتوانه علمی و فرهنگی است. اگر در مسائل فنی و ابزاری کشورهای غربی پیشرفته‌تر از ما هستند اما در مسائل انسانی و فرهنگی، ما نه تنها دست کمی از آن‌ها نداریم، بلکه به مراتب از افکار و طرح‌های قوی‌تری برخورداریم. بنابراین لازم است تا با بیان قوی به خود جرئت دهیم و از نظرات خود دفاع کنیم.

شما اگر به پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشجویان بنگرید و به ویژه مباحث نظری آن‌ها را مورد مطالعه قرار دهید، مشاهده خواهید کرد که سیاق نگارش به گونه‌ای است که گویی عموماً بحث‌های نظری از قرن‌های نوزدهم و بیستم شروع می‌شود و البته همه استنادها به خارجیان و به ویژه غریبان داده می‌شود. این مسئله در مقالات استادان نیز به خوبی قابل مشاهده است. در اینکه ما به غریبان باید استناد بدهیم بحثی نیست. برای خارجیان هم این مسئله هم قابل فهم‌تر است و هم مورد پسندتر، اما سؤال این است که ما نباید آنچه را خود داریم و یا داشته‌ایم دست کم بگیریم و یا به محک آزمایش نگذاریم. قطعاً خارجیان هم چنانچه حرف نویی از ما بشنوند خرسند خواهند شد. دست کم گرفتن علم، فرهنگ و تاریخ خود در نگارش پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها و مقاله‌ها و عدم ذکر آن‌ها چه از سر ناآشنایی باشد،  یا نداشتن وقت و فرصت کافی برای غور در مسائل فرهنگی و تاریخی بومی، یا خود کم‌بینی و یا هر علت دیگر بسیار خطرناک است. فرهنگ‌هایی که اغلب تنها با چشم سرجهان و انسان را می‌بینند و گویی چشم جان را فروبسته‌اند نباید تنها الگوی ما باشد. یا تفکر اثبات گرایانه (پوزیتیویسم) که هم اکنون در غرب هم معارضان سرسختی دارد الگوی تمام عیار نیست و روش‌های کمی و پیمایشی تنها الگوی پژوهش و تحقیق نمی‌تواند باشد. متأسفانه می‌بینیم که پارادایم غالب در بسیاری از پژوهش‌های ما اعم از پایان نامه و رساله یا مقاله‌های علمی در کشور همان تفکر اثبات گرایانه است. هنوز بسیارند از مجلات ما که علوم انسانی و روان‌شناسی کار می‌کنند و ضابطه پذیرش مقاله‌ها را صرفاً داشتن جدول‌های آماری و پژوهش پیمایشی قلمداد می‌نمایند. قابل ذکر است که سیاست آموزش عالی بعضی از کشورها هم این مسئله را به این سمت هدایت می‌کند.

در هر حال، توصیه این است که به هنگام نگارش  مبانی نظری برای پایان‌نامه و رساله یا مقاله‌های مستخرج از آن‌ها دانشجویان به مبنای فکری، فرهنگی و علمی خود توجه کنند و استادان، آن‌ها را به تلاش برای کشف این ناشناخته‌ها وادارند و این مسئله را به صورت سنتی فرهنگی درآورند تا حس غرور در آن‌ها ایجاد و یا تقویت شود و توانمندی جامعه علمی در ورود به مسائل علمی و اظهارنظر درباره خویش داشته‌ها تقویت شود. تعیین و بهینه کردن الگوی مصرف صرفاً در مورد کالاهای مادی نیست و تعیین و اجرای آن در مسائل علمی و فرهنگی بسیار ضروری‌تر است. تبیین الگوی مصرف فرهنگی و علمی اگر آن را قبول داشته باشیم جز این نیست که آن جه را خود داریم از بیگانه تمنا نکنیم. برای مثال، به متن زیر توجه کنید.(پیام کتابخانه، سخن سردبیر ، 4):

« درجایی که انواع و اقسام گرایش‌ها و پارادایم‌های فکری غربی نقل محافل علمی و مجلات دانشگاهی می‌شود، بحث درباره گذشته و حال ایران و اسلام، گویی بدل به نوعی عتیقه‌شناسی می‌شود که نه در زندگی جاری، بلکه باید در موزه‌ها به دنبال آن گشت. بگذریم از اینکه ملتی که زنده است از آنچه دارد ولو کم، حداکثر استفاده را می‌کند و با روحیه‌ای پر غرور و تهاجمی به میدان مبارزه علمی و فرهنگی می‌شتابد. به این دو بیت شعر فردوسی توجه کنید و پیام آن را با پیام‌های دیگر مقایسه کنید که می‌گوید:

توانا بود هر که دانا بود ز دانش دل پیر برنا بود
ز نیرو بود مرد را راستی ز سستی کژی زاید و کاستی

بخشی از پیام این دو بیت همان شعار معروف « دانایی، توانایی است.» و یا به تعبیر دیگر دانش قدرت است، که دل پیر را جوان می‌کند و آدم را همیشه شاداب نگه می‌دارد. این نیرو موجب راستی و درستکاری و باعث پرهیز از کج‌روی، کمبود و کج‌رفتاری می‌شود. این پیام را در برابر « دانش قدرت است» که آن را منسوب به فرانسیس بیکن می‌دانند بگذارید. – که بعدها از زبان بسیاری به ویژه آلوین تافلر هم به گونه‌های دیگر شنیده شد- و  حاصل آن را در جوامع غربی و جهان امروز بررسی کنید که از قدرت چگونه استفاده می‌شود و برای چه مصارفی به کار می‌رود. در عین حال که دو فرهنگ بحث قدرت و توانایی را در دانش و دانش اندوختن می‌داند، فضای فرهنگی‌ای که این دو می‌سازند از زمین تا آسمان با هم متفاوت است. ضمن اینکه آن که در این گفتار مقدم است، فضل بیشتری دارد.

همکاران در نگارش مقاله

مرسوم است که مقاله و یا مقالات مستخرج از پایان‌نامه و رساله دانشجو با نام استادان راهنما و مشاوران همراه است. دانشجو باید بداند که این همراهی نام به نفع اوست و اعتبار کار او را بالا می‌برد. او باید توجه داشته باشد که چنانچه استاد و راهنمایی‌های او نبود توفیق انجام چنین کاری را نداشت. او نه تنها یکی دو مقاله، بلکه تا آنجا که خود احساس دین نسبت به استاد می‌کند. باید از او یاد کند و نام او (آن‌ها) را در مقاله خود ببرد. زیرا به قول حضرت علی علیه‌السلام « آنکس که مرا یک حرف بیاموزد مرا بنده خود کرده است» البته استادان در نظر دانشجویان متفاوت‌اند اما در هر حال دانشجو نباید دین علمی خود را نسبت به استادان خویش فراموش کند. استادان راهنما و مشاور هم قاعدتاً باید از راهنمایی و صرف وقت لازم دریغ نکنند و برای پیشبرد کار دانشجو وقت بگذارند. باید گفت گاهی دانشجویان مستعد فقط با اشاراتی از جانب استاد کار خود را به نحو احسن انجام می‌دهند و در مقابل دانشجویانی هستند که به دلیل ضعف علمی یا مشغله کاری زحمت استادان را چند برابر می‌کنند. بعضی از نوشته‌ها نه تنها از نظر علمی دارای مشکل‌اند، بلکه از نظر نگارشی هم دارای اشکالات فراوانی هستند و استاد ناگزیر است که از نظر نگارشی هم به اصلاح بپردازد. شاید اتفاق بیفتد که استادی مجبور باشد به دانشجو بگوید که برای اصلاح نگارشی پایان‌نامه و رساله یا مقاله باید به یک متخصص زبان و ادبیات مراجعه کند تا کارش قابل قبول شود.

با کمال تأسف ما با افراط و تفریط‌هایی که از نظر آموزشی داریم کار را به بریدگی و انقطاع فرهنگی و علمی کشانده‌ایم. مثلاً بسیار دیده می‌شود که دانشجویان ما آن هم در رشته‌های علوم انسانی نه تنها به زبان عربی، نیز با زبان فارسی حدود نیم قرن قبل خود آشنا نیستند، بلکه با زبان فارسی متداول هم مشکل دارند و از کلمات و عباراتی استفاده می‌کنند که نشان‌دهنده ضعف معلومات فارسی آن‌هاست.

در اینجا لازم است از سهم استادان داور هم یاد شود. گاه اتفاق می‌افتد که استادان داور با داوری خوب و حساب شده اشکالات خوبی می‌گیرند و یا حتی جهت پایان‌نامه و رساله را عوض می‌کنند و راهنمایی‌های خوبی می‌کنند ولی در جایی نامی از آن‌ها برده نمی‌شود.

نکته قابل توجه دیگر این است که همکاری استاد و دانشجو در نگارش مقالات باید زمینه‌ساز تفکر همکاری در کارهای علمی شود و فرهنگ تعاون را در فعالیت‌های پژوهشی ایجاد نماید. تفاوت عمده‌ای که فرهنگ ما با فرهنگ کشورهای دیگر دارد نداشتن روحیه همکاری و همفکری در امور به ویژه در امور علمی است. آن‌ها که دانش بیشتری دارند و از اخلاق علمی و انسانی بالاتری برخوردارند، همواره روحیه تواضع و فروتنی علمی را در خود تقویت می‌کنند. این گونه افراد به دنبال همکاران علمی می‌گردند تا در امور در سایه همکاری اثرات بهتری را تحویل جامعه دهند. برعکس کسانی که فردی می‌اندیشند، بازده کاری آن‌ها هم کمتر است. استادان به هنگام راهنمایی دانشجویان، باید به این امر متذکر باشند و این روحیه را در دانشجویان تقویت کنند و خودشان هم به آن عمل کنند.

مراحل اخذ پذیرش از مجله‌ها

شناسایی زمینه‌های مرتبط با هر حوزه و زمینه‌کاری در آن‌ها و چگونگی پذیرش مقاله توسط مجله‌های مرتبط بسیار مهم است. بیشتر مجله‌های علمی و پژوهشی شرایط خود را برای پذیرش مقاله در ابتدا و یا انتهای مجله ذکر می‌کنند. دانشجویانی که مقاله می‌نویسند باید شرایط ویژه ظاهری را دقیقاً رعایت کنند. بعضی از مجله‌ها و به ویژه مجله‌های خارجی، وقتی می‌بینند نویسنده‌ای ضوابط ظاهری را رعایت نکرده است در همان آغاز مقاله را رد می‌کنند و یا مجدداً برمی‌گردانند و از نویسنده می‌خواهند تا شرایط ظاهری را رعایت کند، آنگاه در مورد پذیرش اولیه برای ارسال به داوری تصمیم می‌گیرند. مشخصات و نام مجله‌های علمی – پژوهشی و یا علمی – ترویجی در حوزه‌های مختلف توسط واحدهای مربوط در وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری تعیین شده است و هر از گاهی مورد تجدیدنظر قرار می‌گیرد و اصلاحات لازم انجام می‌شود. گاهی پذیرش یا عدم پذیرش مقاله توسط مجله‌ها به روابط بستگی دارد. مجله‌هایی که از کیفت بالاتری برخوردارند توصیه را نمی‌پذیرند و دقیقاً بر طبق اصول عمل می‌کنند. نقش سردبیر در این مورد و توانایی او بسیار حائز اهمیت است.

در مورد تسلیم مقاله به سردبیری مجله‌ها و اخذ پذیرش آن و ارائه نتیجه به گروه و دانشکده برای استفاده از امتیازات آن در پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و اخذ اجازه دفاع از رساله دکتری، مراحل چندی را می‌توان در نظر گرفت.  ساده‌ترین نوع این است که مقاله توسط دانشجو تهیه و به سردبیری مجله‌ای فرستاده و صرفاً اعلام وصول اخذ شده باشد. این نکته از این جهت مهم است که گاه دانشجو به خاطر اشتغالات خود حتی به تهیه مقاله و تنظیم آن هم اقدام نمی‌کند. مرحله بعدی آن است که مقاله توسط داوران مجله پذیرفته شده و در نوبت چاپ قرار گرفته باشد. این مرحله گاه به منزله چاپ است. اگرچه  بعضی اوقات مشاهده شده که مقاله‌ای با وجود اخذ مجوز انتشار توسط سردبیری به دلایلی چاپ نشده و یا سردبیر عوض شده و سردبیر بعدی آن را از نوبت چاپ خارج کرده است. در هر حال از نظر تحصیلات تکمیلی دانشکده، پذیرش رسمی را معمولاً قبول می‌کنند. البته کمتر اتفاق می‌افتد مقالاتی که مستخرج از پایان‌نامه باشند و قبل از دفاع چاپ شده باشند، به ویژه اگر مجله، مجله علمی – پژوهشی باشد.

طرح پژوهشی

همان‌طور که گفته شد، پایان‌نامه و رساله دانشگاهی در واقع طرح تحقیقی محسوب می‌شود. دانشگاه‌ها هم معمولاً از آن به عنوان طرح یاد می‌کنند و کمک هزینه‌هایی را در قالب طرح پژوهشی نوع ششم به دانشجو تخصیص می‌دهند. بعضی دانشگاه‌ها این کمک هزینه را در قالب طرح مستقیماً در اختیار دانشجو قرار می‌دهند و بعضی دانشگاه‌های دیگر از طریق استاد آن را به دانشجو تحویل می‌دهند. البته در نوع دوم معنای آن این است که این منبع باید زیر نظر استاد و برای اجرای طرح هزینه شود. بسیاری از سازمان‌های اجرایی و یا مؤسسات خصوصی ترجیح می‌دهند که فعالیت‌های پژوهشی خود را در قالب طرح‌های دانشجویی انجام دهند. در اینکه چقدر این کار درست است، به میزان هماهنگی سازمان درخواست کننده با معاونت‌های پژوهشی دانشکده‌ها بستگی دارد. هماهنگی و همکاری معاونت‌های پژوهشی با سازمان‌های درخواست کننده می‌تواند به ثمربخش‌تر شدن پژوهش‌های دانشجویی در قالب طرح کمک کند. این مؤسسات معمولاً و بدون هماهنگی با دانشگاه‌ها، سیاهه‌ای از موضوعات پژوهشی موردنظر خود را برای دانشگاه‌ها ارسال می‌کنند و کمک هزینه‌ای را در قالب انجام طرح‌ها هم پیشنهاد می‌کنند. اگر مدیریتی در این زمینه صورت گیرد می‌تواند جلوی هدر رفتن نیرو و امکانات را بگیرد. معاونان پژوهشی دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها می‌توانند مؤسسات درخواست کننده را توجیه کنند تا چگونه از روش‌های علمی برای به ثمر رسیدن تحقیقات استفاده کنند و مؤسسات هم می‌توانند با بیان نیازهای خود و با همکاری با استادان دانشگاه‌ها، آن‌ها را شفاف‌تر و اجرایی‌تر کنند. عدم ارتباط این دو نهاد با یکدیگر می‌تواند دانشجو را مضطرب کند زیرا ممکن است دانشجو با سازمانی قراردادی را تنظیم کند اما خواسته استادان راهنما و مشاور را برآورده نکند. برعکس آن هم اتفاق افتاده است که پایان‌نامه‌هایی که مرتبط با حوزه‌های اجرایی خاصی مثلاً آموزش و پرورش است و حاصل کار استاد و دانشجوست، بسیار محققانه و مفید است اما متولیان و مسئولان امر از آن اطلاعی ندارند. جالب‌تر اینکه اگر از آن‌ها دعوت شود تا در مراسم دفاع پایان‌نامه و رساله شرکت کنند تا از دستاوردهای پایان‌نامه و رساله بهره گیرند، از شرکت – به دلایلی –  خودداری می‌کنند و نتیجه اینکه حاصل کار به جای عملیاتی شدن در قفسه کتابخانه‌ها محبوس می‌شود.

به نظر می‌رسد دانشجویان می‌توانند در زمینه ارتباط بین دستگاه‌های اجرایی و دانشگاه مؤثر باشند و با توجه به فراغت بالی که دارند، این ارتباط را بیشتر کنند. به هر حال مدیریت پژوهشی حاکم بر جامعه علمی باید به فکر این مسئله باشد و از توانایی‌های بالقوه و بالفعل جمع کثیری به نام دانشجو که صرف تهیه پایان‌نامه می‌شود، در جهت اهداف کلان و خرد جامعه بهره بگیرد. بررسی هزینه‌های مادی و معنوی در این مورد بسیار قابل توجه است.

سؤال‌ها

  1. نگارش مقاله‌ای که از پایان‌نامه و رساله گرفته شده باشد تا چه اندازه ضروری است؟
  2. چکیده تمام نما و مختصر با هم چه فرقی دارند؟
  3. آیا برای نگارش مقاله باید از الگویی پیروی گردد؟
  4. چرا اهمیت نشر مقاله از چاپ و انتشار کل پایان‌نامه مهم‌تر است؟
  5. به همکاری پژوهشی تا چه اندازه معتقدید و چگونه می‌توان در گسترش این فرهنگ سهیم بود؟
  6. فرق مبانی نظری و پیشینه پژوهش در مقاله مستخرج از پایان نامه و رساله چیست؟

 

انتخاب ژورنال مناسب

پس از انجام هر کار پژوهشی، گزارش آنها در قالب مقالات پژوهشی و به اشتراک قرار دادن آن با سایر محققین از اهمیت بالایی برخوردار است. جهت انجام این کار پس از نگارش یک مقاله حرفه ای و بر مبنای استانداردهای نگارش مقالات علمی، انتخاب یک ژورنال مناسب بسیار مهم است. لنتخاب یک ژورنال نامناسب علاوه بر اتلاف زمان، سبب می شود کار پژوهشی شما نوآوری خود را از دست دهد. در این قسمت در ابتدا راه های انتخاب ژورنال به اطلاع شما خواهد رسید. پس از انتخاب چند ژورنال بر مبنای این روشها، با استفاده از بخش معیارهای انتخاب یک ژورنال همچون زمان داوری، هزینه ژورنال، اعتبار ژورنال، آیین نامه های وزارت علوم و بهداشت و دانشگاه آزاد اسلامی و …، می توانید آنها را مورد بررسی قرار داده و از میان آنها ژورنال مناسب خود را بیابید.

  1. راه های انتخاب ژورنال مناسب
  2. معیارهای انتخاب ژورنال مناسب

راه های انتخاب ژورنال مناسب

جهت انتخاب یک ژورنال مناسب، در ابتدا موضوع مقاله خود را مد نظر قرار داده و کلیدواژه های انحصاری آن را استخراج نمایید.

  1. جستجوی کلیدواژه یا عنوان مقاله در گوگل اسکولار: یکی از سودمندترین روشها در انتخاب ژورنال، جستجوی عنوان مقاله یا کلید واژه های آن در موتورهای جستجوگر اختصاصی مقالات همچون گوگل اسکولار است. در واقع جستجوی مقاله در این موتورهای جستجوگر اولین مرحله در انتخاب ژورنال است. دقت فرمایید که انتخاب کلیدواژه جهت جستجو از اهمیت زیادی برخوردار است به همین دلیل می توانید عنوان مقاله تان را در گوگل اسکولار جستجو نمایید و حروف اضافه، کلمات پرسشی، و موارد غیر ضروری را از عنوان حذف نمایید تا در انتها به بهترین نتایج دست یابید.جستجو در گوگل اسکولار
    با توجه به نتایج به دست آمده، مقالاتی که بیشترین شباهت با مقاله شما دارند را در صفحه جداگانه ای باز کنیید و ببینید در چه ژورنالهایی به چاپ رسیده اند. در این قسمت به زمان چاپ مقالات نیز دقت نمایید برای این کار می توانید فقط مقالات چند سال اخیر را در نظر بگیرید. تمامی این ژورنالهایی که مقالات مشابه مقاله شما را به چاپ رسانده اند می توانند به عنوان گزینه های انتخابی شما در نظر گرفته شوند. پس از انتخاب چندین ژورنال، یکایک آنها از نظر معیارها و استاندارهای مشخص، می بایست مورد بررسی قرار گیرند تا در نهایت به یک یا دو ژورنال برسید و مقاله را برای آنها ارسال نمایید.
  2. جستجو در نمایه های استنادی: یکی دیگر از راههای انتخاب ژورنال استفاده از پایگاههای استنادی معتبر همچون آی اس آی (ISI)، اسکوپوس (SCOPUS)، پابمد (PUBMED) و آی اس سی (ISC) می باشد. برای این کار کافیست به وبسایت هر یک از این پایگاه ها مراجعه نمایید و کلید واژه های مورد نظرتان را در آنها جستجو نمایید. تصور کنید شما مقاله ای در رشته مدیریت نگارش کردید و می خواهید به دنبال ژورنال مناسب با نمایه ISI برای آن باشید برای اینکار ابتدا عبارت master journal list را در گوگل سرچ کنید تا به صفحه جستجوی ژورنالهای ISI وارد شوید.master journal listسپس 1- در صورتیکه مقاله شما در زمینه رشته های علوم انسانی و هنر هست کاوریج Arts & Humanities Citation Index ، 2- در صورتیکه مقاله شما در زمینه علوم اجتماعی و مدیریت و .. است کاوریج Social Sciences Citation Index، 3- در صورتیکه در حوزه رشته های علوم پایه، مهندسی و فنی است کاوریج Science Citation Index Expanded را انتخاب کنید. در صورتیکه تمایل دارید مقاله شما در ژورنالهایی که اخیرا به ISI وارد شده اند به چاپ برسد می توانید کاوریج ایمرجینگEmerging Sources Citation Index (4) را انتخاب نمایید. کاوریج ایمرجینگ ژورنالهای همه رشته ها را در بر می گیرد و این ژورنالها هیچکدامشان ضریب تاثیر ندارند. سپس وارد کاوریج مورد نظر شده (به عنوان مثل کاوریج علوم اجتماعی) و بر روی گزینه view subject category کلیک کنیدmaster journal listسپس زمینه مقاله خود را انتخاب نمایید (برای مثال مدیریت). در این حالت کلیه ژورنالهای ISI رشته مدیریت برای شما به نمایش در خواهد آمد.master journal list

    master journal list

    برای جستجو در سایر پایگاه های استنادی می توانید به صورت مشابه عمل کنید. برای مثال برای جستجوی ژورنالها در اسکوپوس می توانید عبارت SJR (Scientific journal rankings) را در گوگل سرچ کنید تا وارد وبسایت Scimago journal & country rank شوید در بالای صفحه وبسایت می توانید رشته، زمینه و حتی کشورهایی که می خواهید آن نشریه مربوط به آن کشورها باشد را انتخاب نمایید. یکی از ویژگی های scimago این است که کل نشریات اسکوپوس را به 4 گروه بر اساس کیفیتشان تقسیم می کند و به هر ژورنال یک نمایه از Q1 الی Q4 می دهد. ژورنالهای Q1 از بیشترین کیفیت و رتبه در میان ژورنالهای آن رشته برخوردارند. ین وبسایت وابسته به اسکوپوس می باشد ولی جهت جستجوی در خود اسکوپوس باید نام کاربری و پسورد داشته باشید.

    scimago

    برای انتخاب ژورنالهای پابمد و آی اس سی می توانید کلیدواژه مورد نظرتان را در سایت آن پایگاه ها جستجو نمایید تا ژورنالهای مرتبط توسط آن پایگاه ها به شما معرفی شود.

  3. جستجو در سایت ناشرهای معتبر: یکی دیگر از راهای یافتن ژورنال مناسب جستجو در وبسایت ناشران بزرگ همچون الزویر، اشپرینگر، جان وایلی، تیلور اند فرانسیس و … می باشد. برخی از این ناشران همچون الزویر در وبسایت خود ابزارهایی جهت پیشنهاد ژورنال متناسب به شما پیش بینی نموده اند که برخی از آنها در ادامه مرور خواهند شد.
    1. الزویر: الزویر برای اینکه شما راحت تر بتوانید یکی از ژورنالهی آن انتشارات را انتخاب کنید ابزاری را در نظر گرفته است. آدرس این سرویس http://journalfinder.elsevier.com/ می باشد.elsevierشما با وارد نمودن عنوان، چکیده و زمینه تخصصی مقاله تان در قسمت های پیش بینی شده این ابزار، مجموعه ای از ژورنالها به همراه زمان داوری، احتمال پذیرش شدن، پولی یا غیر پولی بودن و زمینه های تخصصی آن ژورنال را به شما پیشنهاد می دهد.elsevier
    2. اشپرینگر: انتشارات اشپرینگر نیز همانند الزویر از سرویسی رونمایی کرده که به شما امکان می دهد با استفاده از چکیده مقاله تان ژورنالهای متناسب مربوط به انتشارات اشپرینگر را بیابید. این سرویس همچنین این امکان را فراهم می آورد تا شما فقط ژورنالهایی که ضریب تاثیر دارند یا فقط ژورنالهایی که پولی هستند را بیابید. ادرس سورس پیشنهاد ژورنال اشپرینگر https://www.springer.com/gp/authors-editors/journal-author/journal-author-helpdesk/preparation/1276 می باشد.
    3. جان وایلی: انتشارات جان وایلی جهت انتخاب یکی از ژورنالهای انتشارات خود سرویس دیگری را به شما معرفی می نماید. در این سرویس شما می توانید بر اساس حروف الفبا و یا رشته تخصصی در میان ژورنالها جستجو کنید و یا کلید واژه مورد نظرتان را در بخش مربوطه جستجو کنید.wiley
  4. استفاده از ابزارهای انتخاب ژورنال: یکی از معایب سرویسهای جستجوی ژورنال ناشرانی همچون الزویر و اشپرینگر اینست که ژورنالهای پیشنهادی آنها فقط مربوط به انتشارات خودشان می شود و سایر ناشران ژورنالی پیشنهاد نمی دهند. در کنار این ناشران، سرویس های دیگری وجود دارد که گستره وسیعی از نشریات را از ناشران مختلف و با توجه به عنوان و چکیده مقاله شما پیشنهاد می دهند. یکی از معتبرترین این وبسایتها JOURNAL GUIDE (https://www.journalguide.com/) می باشد.این سایت با استفاده از عنوان و چکیده مقاله شما ژورنالهای مختلفی را به شما معرفی می کند. با توجه به اینکه نمایه ژورنالها و میزان ضریب تاثیر آنها در این سایت مشخص نمی باشد شما می بایست تمامی ژورنالها را از نظر معیارهای مد نظرتان مورد بررسی قرار دهید.journal guideعلاوه بر این وبسایت، وبسایتهای دیگری نیز جهت یافتن ژورنال متناسب با مقاله تان وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از:
  5. مشورت با اساتید: علاوه بر روشهای ارائه شده، مشورت با اساتید فن و افرادی که در رشته شما مقالات متعددی به چاپ رسانده اند می تواند در انتخاب ژورنال مناسب برای شما راه گشا باشند. این افراد به دلیل تجربه بالا و آشنایی با نشریات مختلف زمان تقریبی پروسه داوری در بسیاری از ژورنالها را می دانند و با مطالعه مقاله شما می توانند ژورنالی که بیشترین سنخیت را با مقاله شما دارد به شما پیشنهاد دهند.

معیارهای انتخاب ژورنال مناسب

پس از انتخاب چند ژورنال متناسب با مقاله تان، با توجه به معیارهای ذیل می توانید بهترین ژورنال را انتخاب نمایید.

  1. اسکوپ ژورنال:
    اولین گام در ارتباط با انتخاب یک ژورنال حیطه موضوعی آن ژورنال است. معمولا در وبسایت اکثر ژورنالها بخشی تحت عنوان هدف و حیطه (aim and scope) وجود دارد. در این بخش موضاعتی که ژورنال مقالات نگارش شده در آن موضاعات را به چاپ می رساند به اطلاع نویسندگان و محققین می رساند. با استفاده از این قسمت شما می توانید به این آگاهی برسید که آیا مقاله شما متناسب با این ژورنال هست یا خیر. در صورتیکه که مقاله شما متناسب با موضوعات مورد علاقه ژورنال نباشد و شما مقاله تان را برای ژورنال ارسال کنید، ژورنال پس از بررسی اولیه مقاله شما را به دلیل out of scope (خارج از موضوع) بودن ریجکت (رد) خواهد کرد. از طرف دیگر گاهی موضوع مقاله شما متناسب با ژورنال است ولی میزان نوآوری، روش به کارگرفته شده و یا نتیجه حاصل از پژوهش شما با استانداردهای ژورنال مطابق نیست که در این حالت نیز مقاله شما ریجکت خواهد شد. معمولا ژورنالها این استانداردها را نیز در قسمت aims and scope مشخص می نمایند با این حال جهت اطمینان از انطباق مقاله شما با مقالات ژورنال بهتر است وارد آرشیو ژورنال شده و برخی از مقالات اخیر ژورنال را مطالعه نمایید تا به روند موضوعات، روشها و نوآوریهای مقالات اخیر ژورنال آشنا شوید و بتوانید ارزیابی نمایید که آیا مقاله شما از نظر سطح کار پژوهشی صورت گرفته قابلیت چاپ در ژورنال را دارد یا خیر.
  2. لیست مجلات نا معتبر:
    یکی از مهمترین مسائل در انتخاب یک ژورنال مناسب در نظر گرفتن میزان اعتبار آن ژورنال در مجامع علمی و دانشگاه هاست. برای این کار بهتر است ژورنالهای انتخابی تان را با آخرین لیست ژورنالهای جعلی (ژورنال های هایجک یا فیک) بلک لیست (لیست ژورنالهای نامعتبر) وزارت علوم، دانشگاه آزاد و همچنین دانشگاه مربوط به خودتان انطباق دهید.
  3. نمایه های ژورنال:
    جهت انتخاب یک ژورنال مناسب، در نظر گرفتن نمایه آن ژورنال از اهمیت بالایی برخوردار است به همین دلیل می توانید نام یا شناسه (ISSN) ژورنال را در پایگاه های استنادی همچون آی اس آی (ISI)، اسکوپوس، پابمد، آی اس سی (ISC) چک نمایید. همچنین جهت انتخاب یک ژورنال از میان ژورنالهایی که یک نمایه مشخص دارند می توانید از پارامترهای مختص هر نمایه استفاده نمایید به عنوان مثال در ISI می توانید با توجه ضریب تاثیر ژورنالها یک ژورنال را انتخاب نمایید یا در اسکوپوس با در نظر گرفتن شاخص کیفی ژورنالها (Q1 الی Q4 که از بالاترین کیفیت تا پایین کیفیت می باشد) و همچنین شاخص اسنیپ SNIP(Source Normalized Impact per Paper) که در واقع میزان ارجاعات یک ژورنال را با کل ارجاعات صورت گرفته در آن رشته نرمال می کنند و یا شاخص SJR (SCImago Journal Rank) که رتبه ژورنالهایی که از آن ژورنالها به یک ژورنال مشخص ارجاع داده شده را نیز در نظر می گیرد می توانید ژورنالی با بالاترین سطح کیفی که امکان چاپ مقاله شما در آن وجود دارد را انتخاب نمایید.
  4. اپن اکسس بودن ژورنال ها:
    به طور کلی 2 استراتژی برای کسب درآمد و پوشش هزینه های ژورنالهای علمی وجود دارد. در روش اول ژورنال پس از انجام داوری های لازم بر روی مقاله شما آن را پذیرش می کند و در شماره ی مشخصی از ژورنال عنوان و چکیده مقاله شما را قرار می دهد ولی خوانندان جهت دسترسی به کل مقاله شما باید هزینه ای را پرداخت کنند و در عین حال تضمین کنند که متن کامل مقاله را در اختیار دیگران قرار ندهد. به این دسته از ژورنالها، ژورنالهای دسترسی محدود می گویند. عمده ژورنالهای علمی دسترسی محدود هستند. علاوه بر این روش، برخی از ژورنالها به جای فروش مقاله شما، هزینه های مربوط به مقاله شما را از شما دریافت می کنند. در واقع اینگونه ژورنالها پس از داوری مقاله شما و در صورتیکه مقاله شما قابلیت چاپ در ژورنال مورد نظر را داشته باشد از شما درخواست می کنند که هزینه ای را تحت عنوان Publication fee (هزینه چاپ ) را در وجه ژورنال پرداخت نمایید در عوض این دسته از ژورنالها مقاله شما را به صورت رایگان در سایت خود قرار می دهند تا متن کامل مقاله شما در دسترس همه خوانندگان قرار گیرد. به اینگونه از ژورنالها، ژورنالهای اپن اکسس (open access) یا دسترسی آزاد می گویند. توجه این نکته از اهمیت بالایی برخوردار است که پولی بودن یک ژورنال به هیچ عنوان به منزله سطح پایین آن ژورنال نیست و برعکس به علت اینکه مقالات این ژورنال ها به صورت رایگان در اختیار همگان قرار دارد امکان ارجاع به آنها بیشتر است و معمولا ارجاعات بالا و سرعت ارتقای ضریب تاثیر بالایی دارند. به همین دلیل، بسیاری از ناشران بزرگ دنیا به سمت پولی کردن ژورنالهای خود پیش می روند و هر سال ژورنالهای بسیاری به عرصه ژورنالهای علمی وارد می شوند. علاوه بر آن بسیاری از ژورنالهای غیر پولی، گزینه ای را برای نویسندگان در نظر گرفته اند که در صورت تمایل با انتخاب آن گزینه می توانند جهت چاپ مقاله شان هزینه ای را پرداخت نمایند تا مقاله شان به صورت رایگان در اختیار همگان قرار گیرد.
    در انتخاب یک ژورنال توجه به پولی بودن یا نبودن آن ژورنال از اهمیت زیادی برخوردار است چرا که معمولا هزینه چاپ ژورنالها مبالغ بالایی است و ممکن است شما تمایل به پرداخت چنین هزینه ای نداشته باشید در این حالت در صورتیکه در این زمینه مطالعه لازم را انجام ندهید پس از صرف زمان طولانی جهت داوری شدن مقاله شما در ژورنال، به اطلاع شما رسانده می شود که باید برای چاپ مقاله تان هزینه پرداخت نمایید و شما ناچار به پس گرفتن مقاله تان هستید. جهت بررسی پولی بودن یا نبودن یک ژورنال چندین راه وجود دارد. راحت ترین راه اینست که به صفحه دستورالعملی برای نویسندگان (Instruction for authors) و یا قسمت مربوط به هزینه چاپ (publication fee, publishing charge, article processing charge) وارد شده و شرایط و هزینه های مربوط به ژورنال را مطالعه نمایید. همچنین را دیگر آنست که به آرشیو ژورنال وارد شوید و ببینید آیا به کل مقالات آن ژورنال دسترسی دارید و یا تنها به عنوان و چکیده مقالات دسترسی دارید. در صورتیکه فایل کامل مقالات قابل دانلود باشند آن ژورنال اپن اکسس (پولی) است. آخرین راه اینست که به بخش ایندکس های ژورنال وارد شوید. در صورتیکه ژورنال نمایه DOAJ (Directory of Open Access Journals) داشته باشد آن ژورنال مطمئنا پولی است.
  5. زمان داوری:
    زمان داوری یک ژورنال نیز از نکات مهمی است که در انتخاب ژورنال مناسب حتما می باید مورد توجه قرار گیرد چرا که بدون توجه به این نکته ممکن است شما مقاله تان را برای ژورنالی ارسال نمایید که بیش از یک سال فرآیند داوری آن به طول بیانجامد. اگرچه پی بردن به زمان معمول داوری یک ژورنال کاری بسیار دشوار است و راهکار مشخصی ندارد با این حال در اینجا به چند راهکار برای پی بردن به آن ارائه می شود. در برخی از ژورنالها بخشی در نظر گرفته شده که به صورت آماری متوسط زمان داوری مقالات به خوانندگان ارائه می شود. به عنوان مثل در وبسایت ژورنالهای منتشر شده توسط انتشارات الزویر بخشی وجو دارد تحت عنوان Journal Insights
    Journal Insights
    در صورتیکه وارد این بخش شود می توانید در قسمت speed، review speed را انتخاب کنید تا از متوسط سرعت داوری و چاپ مقالات مطلع گردید.Journal Insights

    در صورتیکه زمان داوری در سایت ژورنال ارائه نشده باشد راه دیگر آن است که مقالات اخیر ژورنال که با موضوع مقاله شما سنحیت دارد را از سایت ژورنال دانلود کنید. بسیاری از ژورنالها زمان دریافت مقاله، زملن پذیرش و همچنین زمان چاپ آنلاین هر مقاله را در آن درج می کنند. با بررسی تعدادی از مقالات شماره های اخیر ژورنال می توانید به زمان تقریبی داوری ژورنال پی ببرید. توجه کنید مقالاتی را انتخاب کنید که موضوع آنها با موضوع مقاله شما یکسان باشد زیرا در بسیاری از ژورنالها برای هر یک از موضوعات ژورنال یک ادیتور مجزا در نظر گرفته می شود در نتیجه زمان داوری مقالات با توجه به موضوع آن متفاوت است. در صورتیکه زمان دریافت و پذیرش مقاله در مقالات ثبت نشده باشد راه دیگر آن است که با ادیتور ژورنال مکاتبه نموده و زمان تقریبی مقالات را از ایشان جویا شوید.

  6. متریک های ژورنال:
    برای مقایسه میان ژورنالها می توانید از معیارهای سنجش کیفیت ژورنالها که متریک ژورنالها نامیده می شود استفاده نمایید. برخی از این معیارها عبارتند از:

    • ایمپکت فاکتور:
      تعداد ارجاعات صورت گرفته به مقالات چاپ شده در یک ژورنال در دو سال کامل نسبت به مقالات چاپ شده در آن ژورنال در آن دو سال. بیشترین ضریب تاثیر مربوط به ژورنال New England Journal of Medicine با ضریب تاثیر 55.873 می باشد. هر چه ضریب تاثیر ژورنالی بالاتر باشد به این مفهوم است که مقالات چاپ شده در آن ژورنال تاثیر بیشتری در جامعه علمی داشته اند و مقالات بیشتری به آنها ارجاع داده اند. معمولا ضریب تاثیر مناسب برای روی یک ژورنال با توجه به میانگین ضریب تاثیر در یک رشته مشخص می شود. به عنوان نمونه ضریب تاثیر 3 برای ژورنالهای مهندسی ضریب تاثیر بسیار بالایی می باشد در صورتیکه برای رشته های پایه همچون زیست شناسی یا شیمی ضریب تاثیر متوسطی در نظر گرفته می شود. در سایت تامسون رویترز شما می توانید رتبه ژورنال انتخابی تان را در میان سایر ژورنالها در آن لیست بررسی نمایید و بر اساس آن ژورنال مورد نظرتان را انتخاب نمایید.
    • شاخص آنی (Immediacy index):
      این شاخص نشان دهنده تعداد متوسط مقالاتی است که در یکسال به مقالات چاپ شده در یک ژورنال ارجاع می شود. در واقع این شاخص نشان دهنده سرعتی است که به مقالات چاپ شده در یک ژورنال ارجاع می شود و هر چه این شاخص عدد بزرگتری باشد نشاندهنده آن است که آن ژورنال در جامعه علمی تخصصی خود تاثیرگذاری بیشتری دارد.
    • اسکوپوس Quartiles:
      شاخص کیفی ژورنالها با ایندکس اسکوپوس است که از Q1 الی Q4 طبقه بندی می شود در این شاخص به بالاترین کیفیت شاخص Q1 و رنگ سبز و به پایین کیفیت شاخص Q4 با رنگ قرمزاختصاص می یابد.
    • SNIP (Source Normalized Impact per Paper):
      نسبت ارجاعات یک ژورنال به کل ارجاعات صورت گرفته در آن رشته می باشد
      سایر معیارها عبارتند از:
    • نیمه عمر ارجاعات (Cited half-life)
    • اثرگذاری مقالات (Article Influence)
    • ایجن فاکتور Eigenfactor
    • ایندکس کوپرنیکوس
    • IIP
    • h-index
    • h-median
    • h-core
  7. نرخ ریجکت کردن مقالات:
    به دست آوردن نرخ ریجکت شدن مقالات کاری بسیار دشوار است و فقط از روی تجارب قبلی می توان به آن پی برد. برخی از ژورنالها احتمال اکسپت شدن مقالات را در سایت خود ذکر می کنند.
  8. زمان چاپ:
    با خواندن چند مقاله آپلود شده در سایت ژورنال می توانید به فاصله زمانی که پس از پذیرش مقاله در ژورنال چاپ می شود پی ببرید. برخی از ژورنالها بلاقفاصله پس از اکسپت مقاله آن را چاپ می کنند. ژورنالهای دیگری هم هستند که فرایند چاپشان چندین ماه به طول می انجامد. در صورتیکه در نظر دارد مقاله چاپ شده تان را به جایی ارائه دهید پی بردن به زمان چاپ بسیار مهم است. در صورتیکه نتوانید این زمان را از روی مقالات چاپ شده قبلی ژورنال حدس بزنید می توانید با ادیتور ژورنال رایزنی کنید.
  9. توالی چاپ:
    معمولا در سایت اکثر ژورنالها توالی چاپ مشخص است. علاوه بر آن در پایگاه های استنادی همچون ISI و یا اسکوپوس توالی چاپ را در کنار ISSN ورنال می نویسند. مثلا weekly ISSN برخی از توالی های چاپ معمول در ژورنالها عبارتند از:

    • Weekly:هفتگی
    • Biweekly:هفته ای دوبار
    • Monthly:ماهانه
    • Bimonthly:ماهی دو بار
    • Quarterly:فصل نامه
    • Annual:سالنامه
    • Biannual:سالی دوبار
    • Semiannual:شبه سالنامه
    • Irregularly: توالی چاپ در سالهای مختلف متفاوت است
  10. انتشارات:
    نام انتشارات هم از معیارهای مهم انتخاب ژورنال است. برخی از ناشران معتبر ژورنالهای علمی عبارتند از: الزویر، اشپرینگر، جان وایلی، تیلور فرانسیس و …
  11. کشور:
    اینکه یک ژورنال مربوط به کدام کشور است به طور کلی مهم نیست چرا که در جامعه علمی مرزبندی اعتبار نشریات بر مبنای کشور اهمیتی ندارد. با اینحال باید به این نکته توجه کرد که ژورنالهایی که مربوط به یک کشور خاص می شوند اگر نام آن کشور در عنوان ژورنال ذکر شده باشد معمولا مقالاتی را به چاپ می رسانند که با آن کشور ارتباط داشته باشد مثلا ژورنال south journal of management بیشتر مقالاتی را به چاپ می رساند که مربوط به مسائل مدیریتی در کشور آفریقای جنوبی باشد. علاوه بر این برخی دانشگاه ها در ایران ژورنالهای برخی کشور ها مثل عراق، پاکستان، سوریه، هند و حتی چین را قبول ندارند. علاوه براین کلیه ژورنالهای وابسته به اسرائیل نیز از نظر وزارت علوم و وزارت بهداشت مورد پذیرش نمی باشد.
  12. شورای علمی نشریه:
    شورای علمی ژورنال editorial board می تواند یکی از معیارهای انتخاب ژورنال باشد. هر چه اعضای هیات تحریره یک ژورنال تخصص بیشتری در ارتباط با موضوع ژورنال داشته باشند و دانشگاه های بهتری باشند بدیهی است جایگاه آن ژورنال در جامعه علمی از اعتبار بیشتری برخوردار خواهد بود.
  13. قابل رویت بودن مقالات:
    یکی از معیارهای انتخاب ژورنال قابل رویت بودن مقالات آن ژورنال است چراکه هر چه آن ژورنال بیشتر قابل رویت باشد به مقالات آن ژورنال بیشتر ارجاع می شود. در واقع قابل رویت بودن یک ژورنال بدین معناست که وقتی یک مقاله در آن ژورنال به چاپ رسید سایر محققین در سریع ترین زمان ممکن و به راحتی بتوانند آن مقاله را بیابند. برخی عوامل که کمک می کنند یک ژورنال بیشتر قابل رویت باشند عبارت است از: چاپ مقاله به صورت الکترونیکی (ژورنالهایی که فقط به صورت چاپی هستند غیر قابل رویت توسط بخش زیادی از محققین هستند.)، داشتن ایندکس های معتبر به خصوص داشتن ایندکس گوگل اسکولار، اپن اکسس بودن آن (دسترسی آزاد بودن)، داشتن ضریب تاثیر.
  14. محدودیت های ژورنال:
    با مطالعه دستورالعملهایی که ر سایت ژورنالها وجود دارند با محدودیتهای آن ژورنال ها آشنا شوید بعضی از ژورنالها فقط نوع خاصی از مقالات را به چاپ می رسانند مثلا فقط مقالات مروری را چاپ می کنند. برخی دیگر از ژورنالها برای مقالات محدودیت تعداد صفحات، تعداد واژگان، تعداد جداول یا عکسها و … قائلند. بنابراین در انتخاب ژورنال حتما این محدودیتها را باید در نظر گرفت.

راه های پی بردن به جعلی بودن ژورنال ها

  1. جستجوی نام ژورنال به تنهایی و همراه با ISSN در گوگل

    برای پیدا کردن سایت اصلی یک ژورنال، نام ژورنال به تنهایی و همچنین به همراه ISSN آن را در گوگل جستجو کنید و نتایج صفحات اول را بررسی نمایید.

  2. بررسی آدرس وبسایت ژورنال در سایتهای اطلاع رسانی

    برخی از سایتها همجون سایت کتابخانه های دانشگاههای معتبری مثل استنفورد اطلاعات ژورنالها به همراه آدرس سایت آنها را به صورت یک شناسه در اختیار کاربران قرار می دهند. با جستجوی نام ژورنالها در این سایتها می توان به آدرس سایت واقعی ژورنالها پی برد.

  3. بررسی تاریخ ثبت دامین

    با جستجوی دامین (آدرس سایت) ژورنالها در سایتهای هویز (whois) می توانید به اطلاعاتی راجع به صاحب سایت، کشور و همچنین تاریخ ثبت ژورنال پی ببرید. سایت ژورنالهای جعلی معمولا به تازگی به ثبت رسیده اند و از تاریخ ثبت آنها زمان زیادی نمی گذرد.

  4. بررسی مقالات چاپ شده و آرشیو

    معمولا ژورنالهای جعلی دارای مقالات جعلی هستند . آرسیو این ژورنالها معمولا تعداد کمی از مقالات را در خود جای می دهند و با جستجوی عنوان مقالات در گوگل مشخص می شود این مقالات در ژورنالهای دیگری قبلا به چاپ رسیده اند و اورجینال نیستند.

  5. بررسی اعضای هیات تحریریه

    هیات تحریریه ژورنالهای جعلی نیز معمولا جعلی هستند و انسانهای واقعی نیستند و سوابق علمی پژوهشی چندانی ندارند. جهت اطمینان از جعلی بودن ژورنال می توانید به اعضای هیات تحریریه این ژورنالها ایمل بزنید و از آنها درباره صحت این ژورنالها بپرسید دقت کنید حتما با ایمیل دانشگاهی این اساتید در ارتباط باشید.

  6. فرآیند داوری

    ژورنالهای جعلی به خاطر دریافت پول هر مقاله ای را بدون داوری چاپ می کنند. زمان داوری این ژورنالها بسیار کوتاه است و هدف آنها تنها کسب درآمد می باشد. برای اطمینان از جعلی بودن یک ژورنال می توانید مقاله ای با کیفیت بسیار پایین را برای ژورنال ارسال نمایید.

پاسخ به نظرات داوران

چه دوست داشته باشيد چه نداشته باشيد، ما در زندگي همواره مورد داوري و قضاوت قرار مي گيريم. بسياري از جنبه هاي زندگي ما شامل يک روند بررسي است. در دانشکده، اساتيد شما منتقداني هستند که کارتان را ارزيابي و درجه بندي مي نمايند. هنگامي که براي يک وام اقدام مي کنيد، بانک از ارزياب ها و حسابداران مي خواهد درخواست شما را بررسي نمايند. هنگامي که يک سياستمدار تصميمي مي گيرد، منتقدان بسياري هستند که او را نقد مي کنند. هنگامي که يک شرکت مي خواهد براي ثبت اختراع اقدام نمايد، ارتشي از وکلا، مدارک را بررسي مي نمايند تا دليلي براي رد درخواست بيابند.
بنابراين جاي تعجب نيست که براي هر شخصي که يک مقاله عملي منتشر مي کند سردبير و داوران متعدد هميشه مشکلاتي را يافته يا مايل اند تغييراتي در مقاله به وجود آورند. اين مسير يک مسير طبيعي براي نشر مقالات است. شما نمي توانيد آن چه داوران مي گويند را کنترل نماييد. اما مي توانيد نحوه پاسخ گويي به نظرات آن-ها را کنترل کنيد. بنابراين، اين 10 نکته برتر براي کمک به شما در فرآيند پاسخ گويي مي باشد.
1. عصباني شويد. سپس عصبانيت خود را پشت سر بگذاريد.
مقاله عملي کمياب، مقاله اي است که بدون تجديد نظر پذيرفته شده باشد. بنابراين، به عنوان يک نويسنده، بايستي انتظار داشته باشيد که مقاله تان، در صورتي که از اولين چرخه داوري گذر کند، نيازمند نوعي از اصلاحات براي قانع کردن نقد منتقدان باشد. اين وظيفه سردبير و همچنين داوران آن نشريه مي باشد، که به نمايندگي از مجله، مطمئن شوند مقاله از نظر علمي بي عيب و نقص، واقعي، واضح، کامل و با اصالت مي باشد. براي انجام اين کار، افراد هميشه بايستي به مشکلات مقاله شما اشاره کنند. و براي شما به عنوان يک نويسنده، اين مساله ناراحت کننده است.
هنگامي که با انتقاداتي در خصوص مقاله خود مواجه شديد، عصباني شويد! عصبانيت و نااميدي خود را بر سر همکاران خود خالي کنيد. سپس، پيش از آن که هر اقدامي ديگري در ارتباط با مقاله تان انجام دهيد يا بخواهيد پاسخ منتقدانتان را بدهيد، اين مرحله را پشت سر بگذاريد. پاسخگويي ضعيف در اين مرحله، يک نتيجه ضعيف به بار خواهد آورد. پاسخ گويي به نظرات داوران به صورتي که واکنشي باشد معمولا تنها باعث موضع گرفتن آنها مي گردد و آنها را در مقابل شما قرار مي دهد.

2. آن چه که نامه سردبير در نامه تصميم گيري عنوان مي کند را در نظر بگيريد.
در نامه هاي مربوط به مقالات پذيرفته نشده، سردبيران معمولا پيغامي در خصوص ميزان علاقه مندي خود به مشاهده مجدد اين مقاله ارسال مي کنند. در صورتي که سردبير تصميم بگيرد مقاله شما را رد کند، همان طور که مثال اول نشان مي دهد، بهتر است تصميم را پذيرفته و مجله ديگري را در نظر بگيريد.
در برخي از نامه هاي رد شده (مثال 2) سردبيران فرصتي براي ارائه دوباره به شما مي دهند. شما همچنان فرصتي براي باقي ماندن داريد، اما بايستي به دقت را بررسي کنيد که آيا فرصتي جهت ارتقاي مقاله تا سطح رضايت منتقدان داريد يا خير. پس از يافتن کاستي هاي متعدد، سردبيران گاهي اوقات ارائه نظرات را متوقف مي-کنند زيرا توصيه هاي آن ها تا اندازه اي در مقاله واضح و روشن است. در صورتي که تصميم گرفتيد دوباره مقاله را ارائه دهيد، امکان دارد (1) داوران نظراتي ناخوشايند در خصوص مقاله شما داشته و (2) در زمان بررسي بخش-هاي ديگر مقاله که پيش از آن در دور اول به دقت توسط داوران بررسي نشده بودند، انتقادات بيشتري دريافت نماييد.
سومين مثال همچنين يک نامه تجديد نظر و ارسال مجدد است، اما به شما مي گويد که مقاله بايستي پس از پاسخ رضايت بخش به نظر داوران، قابل قبول باشد. در اين شرايط، بهتر است مقاله را ارتقاء دهيد و آن را با حداقل تاخير مجددا ارسال نماييد.
3. صبر نموده و افکار خود را جمع آوري نماييد
پس از خواندن نامه تصميم گيري سردبير و مشاهده نظرات داوران، حداقل يک روز به خود فرصت دهيد به پردازش آن چه داور و سردبير عنوان نموده اند، بپردازيد. سپس، نگاهي تازه به نظرات بياندازيد و آن چه داوران در نظر دارند در يک مقاله ي اصلاح شده مشاهده نمايند تعيين کنيد. مي توانيد با طبقه بندي نظرات داوران يک برنامه عملي را به صورت زير تهيه کنيد: (1) درخواست ها براي مشخص نمودن متن موجود؛ (2) درخواست براي تجزيه و تحليل دوباره، توصيف دوباره يا تفسير دوباره ي داده هاي موجود؛ (3) درخواست ها براي آزمايشات بيشتر يا اثبات بيشتر مفهوم؛ و (4) درخواست هايي که شما به سادگي نمي توانيد پاسخ دهيد. مشاهده طيفي از آن چه شما بايستي به منظور بهبود مقاله به دست آوريد، به اولويت بندي تلاش هاي شما کمک مي کند. در صورتي که تجزيه و تحليل بيشتر داده يا تحليل آماري بيشتر مورد نياز باشد، تصميم بگيريد که آيا داراي منابع کافي براي انجام اين کار هستيد يا بايستي مشاوره اي با يک متخصص آمار حرفه اي انجام دهيد. در صورتي که آزمايشات بيشتري بايستي صورت گيرد، پروتکل هاي تجربي را طراحي و تنظيم نماييد. در صورتي که تقاضاهايي از طرف داوران وجود داشته باشد که شما نمي توانيد برآورده نماييد، بايستي افکار خود را نيز در اين جا جمع آوري نماييد. بايد به نحوي منتقد را راضي کنيد، بنابراين يک توضيح منطقي براي چگونگي يا دليلي براي مواردي که انجام داده ايد ترتيب دهيد.

نمونه نامه هاي تصميم گيري
نمونه 1. عدم پذيرش، دوباره ارائه ندهيد.
مقاله شما توسط 2 متخصص مورد بررسي قرار گرفته است. متاسفانه، ما بايستي اين مقاله را براي انتشار رد کنيم. دلايل اين تصميم گيري در نظرات منتقدين عنوان شده اند.
نمونه 2. اکنون رد شده است، پذيرش در آينده امکان پذير است.
مقاله شما توسط 2 متخصص مورد بررسي قرار گرفته است. به دلايل عنوان شده در نظرات، ما نمي توانيم اين مقاله را براي انتشار در نشريه خود مورد پذيرش قرار دهيم. در صورت اصلاح مقاله بر اساس نظرات داوران، آن را دوباره براي ما ارسال نماييد تا بررسي مي کنيم، اما تضمين نمي کنيم که نسخه تجديد نظر شده مقاله شما منجر به پذيرش خواهد شد.
نمونه 3. اکنون رد شده، احتمال پذيرش در آينده بسيار زياد مي باشد.
مقاله شما توسط 2 متخصص مورد بررسي قرار گرفته است. همان طور که در نظرات آن ها مشاهده خواهيد نمود، هر منتقد شايستگي هايي در اين مقاله يافته، اما پيشنهادات سازنده اي نيز ارائه داده است. لطفاً به دقت پيشنهادات را در نظر بگيريد، زيرا اعمال اين تغييرات موجب تهيه ي مقاله اي مي شود که به شما و خوانندگان ما خدمت بيشتري خواهد نمود.

4. حتي در صورتي که منتقد شما اشتباه کرده باشد، به اين معنا نيست که حق با شماست.
گاهي اوقات داورها نکته اي را در مقاله نمي بينند و سپس در قسمت نظرات درباره ي آن سوال مي پرسند. گاهي اوقات داور، متخصص موضوع ارائه شده توسط شما در مقاله نبوده و به درستي در خصوص اهميت آن-چه از شما مي خواهد حذف يا اضافه نماييد، قضاوت نمي کند. گاهي اوقات يک داور، نتيجه اي را سوء تعبير مي کند. گاهي اوقات يک داور به طور کامل پيام شما را درک نکرده و بنابراين در خصوص آن سوالاتي مي-پرسد. به عبارت ديگر، منتقدين مي توانند اشتباه کنند.
اما حتي در صورتي که داور مقاله شما اشتباه کرده باشد، اين بدان معني نيست که کار شما صحيح بوده است. شما، به عنوان نويسنده، مي توانيد باعث ايجاد نظرات اشتباه داوران باشيد. ممکن است که داور گيج شده يا به درستي درباره ي مطلبي در مقاله قضاوت نکند، آن ها ممکن است ناخواسته نکته اي را بفهمند که شما با وضوح کامل آن را توصيف نکرديد، فراموش کرديد به آن نکته اشاره کنيد و يا نتوانسته ايد به طور کامل بر آن تاکيد نماييد. بنابراين، به آن چه مي توانيد براي بهبود مقاله و راضي نمودن منتقدين انجام دهيد فکر کنيد و به منتقد توضيح ندهيد که چگونه اشتباه کرده است.
5. نبرد خود را عالمانه انتخاب کنيد
در صورتي که مقاله عملي شما معمولي است، منتقدين از شما مي خواهند بيش از يک تغيير اعمال کنيد. برخي تغييرات به نظر شما ارزشمند، برخي بي ربط و برخي ديگر بر خلاف نظر شما مي باشند. حتي در صورتي که در خصوص برخي موارد با منتقد به طور کامل موافق نباشيد، بايستي نبرد خود را عالمانه انتخاب کنيد. در صورتي که تغيير يک جمله يا پاراگراف درخواست شده توسط منتقد برروي معناي در نظر گرفته شده تاثير نمي گذارد، تلاش کنيد آن را تغيير دهيد. اين مساله گرچه ممکن است باعث آزار شما شود ولي اين پيام را مي فرستد که شما پيشنهادات آن ها را جدي گرفته ايد؛ با اين حال، در صورتي که عقيده داريد يک تغيير درخواست شده به شکلي منفي روي مقاله شما تاثير خواهد گذشت، با احترام نظر مخالف خود را اعلام نماييد. نام شما قرار است بر عنوان مقاله قرار گيرد و پاي آبروي علمي شما درميان است. با اين حال در پاسخ با بيان صريح اينکه داور اشتباه کرده است، به او پاسخ ندهيد. به او اجازه دهيد وجهه ي خود را حفظ کند. توضيح دهيد که منتقد کدام بخش را ممکن است سوء تعبير نموده و شما مي خواهيد متن را دست نخورده حفظ کنيد. با اين حال، شما ممکن است در بازبيني مقاله دريابيد که با تغيير متن بدون اينکه محتواي آن تعيير کند آن قسمت از مقاله شما شيواتر و واضخ تر ميشود و به خواننده در درک بهتر مقاله کمک خواهد شد و يا در پاسخ به داور افزودن يک پاراگراف به متن بدون تغيير محتوايي و تنها جهت غني تر شدن آن ارزش صرف زمان را دارد ، اين کار را انجام دهيد.
6. يک داور را در برابر داور ديگر به چالش نکشيد
يکي از استدلال هايي که هيچ گاه براي پاسخ دادن به داور نبايستي از آن استفاده کنيد اين است که تنها يک داور با يکي از جنبه هاي مقاله مشکل دارد، در حالي که داور ديگر مشکلي در آن مشاهده ننموده است. داورها گاهي اوقات به دليل حوزه هاي تخصصي مختلف خود انتخاب شده و مقاله را از دو جنبه مختلف مورد بررسي قرار مي دهند. اين رويکرد به سردبير در دستيابي به هدف ارزيابي دقيق کل مقاله کمک مي کند. بنابراين، فقدان يک نقد را به عنوان موافقت با مطالب درج شده در مقاله خود در نظر نگيريد. به هر داور به گونه اي پاسخ دهيد که گويي او تنها داور مقاله شما بوده است.
در برخي شرايط، داورهاي يک مقاله توصيه هايي دقيقا نقطه مقابل يکديگر ارائه مي دهند. براي مثال، يک داور ممکن است توضيحات اضافه اي براي يک شکل پيشنهاد دهد، در حالي که دومين داور ممکن است عنوان کند که شکل را مي توان از مقاله حذف نمود. در اين شرايط، شما بايستي تصميم بگيريد که کدام توصيه باعث بهبود مقاله خواهد شد؛ با اين حال، هيچ يک از توصيه هاي ارائه شده را با استفاده از اين استدلال که داورها توافق نداشتند، ناديده نگيريد. توضيحي منطقي براي هر دو داور و دليل احساس شما در خصوص تاثير بيشتر يکي از توصيه ها در بهبود مقاله، ارائه نماييد.
7. سپاسگزار وقت داورها و سردبيران باشيد
زماني که يک داور مي پذيرد يک مقاله علمي را ارزيابي نمايند، به صورت داوطلبانه اين کار را انجام مي دهد. اگرچه نظرات آن ها گاهي اوقات سخت گيرانه به نظر مي رسد، اما بسياري از داورها خود نويسنده هستند و تلاش مي کنند به راه هايي براي بهبود مقاله اشاره نمايند. بنابراين، سپاسگزار زمان صرف شده توسط آن ها و همچنين سردبير باشيد. در زمان ارائه ي دوباره مقاله هم به همين اندازه سپاسگذار باشيد.
در زمان پاسخ به نظرات دريافت شده، مودبانه و انديشمندانه عمل نماييد. در صورتي که يک داور از برخي جنبه هاي مقاله شما تعريف نمود، به صورت جداگانه از او تشکر نماييد. در صورتي که يک داور به نقطه ضعفي اشاره کرده يا نکته اي را ديده که شما در نظر نگرفته ايد، حتي در صورتي که دليل داريد اين مشاهده ارتباطي به مقاله ندارد، از او تشکر نماييد.
8. در زمان پاسخ دادن مجددا نظر داور يا سردبير را بيان نماييد
براي درک پاسخ ها توسط سردبير و داور، شفافيت از جانب شما ضروري است. آن ها شايد ترتيب نوشته شدن نظرات را به ياد نياورند، و همچنين جمله بندي دقيق استفاده شده توسط خود را شايد فراموش کنند. با عنوان نمودن دوباره ي نظر يک منتقد قبل از توضيح چگونگي اصلاح مقاله توسط شما، کار آن ها را ساده تر نماييد. شماره صفحه براي متن مورد پرسش ممکن است در نسخه اصلاح شده همانند نسخه اصلي نباشد، بنابراين در هر يک از پاسخ هاي خود شماره صفحه و خط نسخه اصلاح شده که در آن اصلاحاتي صورت گرفته، متني افزوده شده، يا متني در مقاله حذف شده است را عنوان نماييد. متن دقيق را از نسخه اصلاح شده در پاسخ خود کپي کنيد.
حتي در صورتي که يک داور نظرات خود را شماره گذاري کرده باشد، تنها به نوشتن “نظر 1” و سپس ارائه پاسخ بسنده نکنيد. نظر داور را دوباره بنويسيد. در صورتي که داورها داراي نظرات مشابهي بودند، از داور نخواهيد که “پاسخ به داور 2 را ببينيد”، يا تنها به نوشتن “نظر 1: پاسخ به نظر 4 از داور 1 را ببينيد” بسنده نکنيد. هر نظر از هر داور، حتي در صورتي که شما از متني مشابه در پاسخ هاي جداگانه خود به دو داور استفاده نماييد، سزاوار پاسخ هاي جداگانه است. نگران طول و يا تعداد کلمات پاسخ خود نباشيد. هدف، کمک به سردبير و داورها براي درک آسان اقدامي است که شما براي بهبود اين مقاله انجام داده ايد.
9. آماده براي کاهش متن باشيد
انتشار يک مجله امري گران قيمت بوده و سردبير مسئول متعادل نمودن محتوا و هزينه است. بنابراين در صورتي که سردبير از شما بخواهد مقاله خود را با حذف متن، يا حتي حذف يک جدول يا نمودار، فشرده نماييد، تعجب نکنيد. اين درخواست را جدي گرفته و تلاشي صادقانه براي کمک به سردبير انجام دهيد. به دنبال قسمتهاي همپوشاني دهنده در محتواي مقاله و آغاز بحث باشيد. شکل ها معمولا جزئياتي تجربي را نشان مي دهند که پيشتر در روش ها ارائه شده است. گاهي اوقات مي توان ستون هاي جداول را ترکيب نموده يا آن ها را حذف کرد و با پانوشت جايگزين نمود. در محيط چاپ و نشر الکترونيکي امروز، شکل هاي اگاهي بخش اما غيرضروري، جداول، و جزئيات تجربي را مي توان به عنوان فايل هاي مکمل آنلاين عرضه نمود. کلمات کوتاه را جايگزيني براي کلمات بلند کنيد. استفاده از يک لحن فعال به جاي لحن منفعل براي ذخيره کلمات بسيار مفيد است (براي مثال، “ليزينوپريل، فشار خون را کاهش داد” به جاي “فشار خون توسط ليزينوپريل کاهش يافت”).
10. همان نسخه مشابه را به مجله ديگر ارائه ندهيد
در صورتي که مقاله شما توسط اولين مجله اي که مقاله را بدان ارائه نموديد رد شده، يا در صورتي که تصميم بگيريد نسخه ديگري به آن مجله ارسال ننماييد، مقاله را بدون تلاش براي رسيدگي و رفع مسائل عنوان شده توسط داوران به مجله ديگري ارسال نکنيد. نظرات داورها اغلب به بهبود يک مقاله کمک مي کنند، بنابراين چرا نبايد از توصيه داورها براي بهبود مقاله استفاده ننمود؟ همان معايبي که توسط داوران اصلي شناسايي شدند، احتمالا توسط داوران جديد نيز تشخيص داده خواهند شد. حتي بدتر، مجله دوم ممکن است مقاله شما را براي همان داوري ارسال نمايد که ابتدا مقاله شما را بررسي نموده بود؟ چرا نبايستي به جاي اختصاص زماني براي تجديد نظر در خصوص مقاله پيش از ارسال آن به مجله اي ديگر، هيچ کاري انجام ندهيد؟
سخن آخر
يک ضرب المثل قديمي وجود دارد که مي گويد “هميشه کمتر بهتر است”. در بسياري از موارد اين توصيه مناسب است؛ با اين حال، در زمان پاسخ گويي به نظرات داوران و سردبيران، بيشتر قطعا بهتر است. زمان بيشتر بهتر از زمان کمتر براي جمع آوري افکار خود پيش از پاسخ گويي است. توجه بيشتر به چگونگي بهبود مقاله توسط نظرات داوران و سردبيران بهتر از توجه کمتر است. تفکر بيشتر در خصوص نتيجه نهايي، که مقاله پذيرفته شده است، مي تواند به شما در انتخاب نبرد عاقلانه کمک مي کند. جزئيات بيشتر در پاسخ کتبي شما بهتر از جزئيات کمتر است. و شايد مهم تر از همه، ابزار تواضع و قدرداني بيشتر عاقلانه تر از آن چيزي است که شما واقعاً تصور مي کنيد.