تصمیم گیری دربارة انتخاب استادان راهنما و مشاور

از سه منبع می‌توانید دربارة استادان راهنما و مشاور اطلاعات به دست آورید. اول اینکه می‌توانید از تجربة شخصی خودتان استفاده کنید، مثلاً ممکن است با استادِ خاصی درس گذرانده باشید یا به طریقی با او آشنا باشید. ممکن است قبلاً با یکی از استادان کار پژوهشی انجام داده باشید که بهترین راه برای کسب اطلاعات مستقیم دربارة استاد است. احتمال دارد پایان نامة کارشناسی ارشد را با استاد خاصی به پایان رسانده اید وحال می‌خواهید برای رسالة دکتری استاد راهنما انتخاب کنید. از این رو، چون قبلاً تجربة کار با آن استاد را دارید به خوبی می‌توانید دربارة ویژگی های مختلف او قضاوت کنید.

به یاد داشته باشید که نقش استاد راهنما با سایر نقش های استادان متفاوت است. مثلاً ممکن است عاشق روش تدریس دکتر اسمیت باشید اما دکتر اسمیت در جلسات بررسی پایان نامه یا رسالة، تدریس نمی‌کند. به این نکته فکر کنید که آیا دکتر اسمیت کار شما را به دقت مطالعه می‌کند، اشکالات آن را دقیقاً مشخص می‌کند و پیش نویس را به موقع به شما برمی‌گرداند؟

دومین منبعِ اطلاعاتی دربارة استادان، هم کلاسی های شما هستند که با آن استادان کار کرده اند. متأسفانه برداشتی که دانشجویان از استادان دارند اغلب نادرست است زیرا اطلاعات دانشجویان عمدتاً براساس شایعات و سخن چینی ها استوار است.

برای کسب اطلاعات دقیق تر، با دانشجویانی صحبت کنید که پایان نامه شان را با استادان مورد نظر شما گذرانده اند. آنها صاحب تجربة دست اول هستند. با بیش از یک دانشجو صحبت کنید و از آنها بخواهید تا تجربه هایشان را شرح دهند. در زمینه هایی که نگرانی دارید سؤال کنید: چند بار کار شما را صلاح کرد؟ چه مدت طول می‌کشید تا کار شما را مطالعه کند؟ آیا به تلفن ها یا ایمیل های شما جواب می‌داد؟ چه نوع بازخوردهایی به شما می‌داد؟ استادان داور چه ایرادهایی گرفتند و استاد راهنمای شما چطور جواب داد؟ با این اطلاعات می‌توانید بفهمید که آیا انتخاب استادان مورد نظرتان تصمیم خوبی است یا خیر.
علاوه بر این، هنگام ارزیابی نظرات دانشجویان به منبع اطلاعات نیز توجه کنید. مکن است استادانی که سخت گیری منطقی دارند از نظر دانشجویان ضعیف، «بسیار ایرادگیر» باشند در حالی که از نظر دانشجوی قوی، برانگیزنده و حمایت گرند. برای همة استادان دشوار است که به دانشجوی بسیار ضعیف کمک کنند. به یاد داشته باشید انتخاب استادان راهنما و مشاور، تصادفی نیست. دانشجویان قوی معمولاً استادان سخت گیر و منصف را انتخاب می‌کنند و دانشجویان ضعیف یا تنبل معمولاً استادانی را انتخاب می‌کنند که به آنها اجازه می‌دهند سروته کار را هم بیاورند و البته هیچ دانشجویی نمی‌تواند با استاد خودرأی و غیرمسئولی که هر هفته نظر را تغییر می‌دهد کار کند.

سومین روش برای کسب اطلاعات دربارة استادان، صحبت کردن با خودِ استادان است. گاهی حق انتخاب زیادی ندارید و ناچارید از بین چند استاد، استادان راهنما و مشاور را انتخاب کنید. چگونگی پاسخ دادن استادان به پرسش های شما اطلاعات ارزشمندی در اختیارتان می‌گذارد.

انتخاب استاد راهنما و موضوع

ابتدا موضوع کلی را انتخاب کنید
کار را به تنهایی انجام ندهید
انتخاب استاد راهنما
به همکاری بین استاد و دانشجو توجه کنید
تخصص استاد راهنما را در نظر بگیرید
به مهارت های استاد راهنما توجه کنید
انتظارات و بازخورد
وقت شناسی و در دسترس بودن
مهارت های جرأت ورزی
تصمیم گیری دربارة انتخاب استادان راهنما و مشاور
صحبت کردن با استاد راهنمای احتمالی
مشکلات را پیش بینی کنید

انتخاب استاد راهنما

انتخاب استاد راهنما، گام مهمی در انجام پایان نامه یا رساله است و همزمان با انتخاب موضوع انجام می‌شود.. استاد راهنمای خوب، تخصص خود را در اختیار شما می‌‎گذارد، به شما بازخورد می‌دهد تا کارتان را اصلاح کنید و از شما حمایت می‌کند. همچنین در صورت لزوم شما را وادار می‌کند تا بیشتر فعالیت کنید. استاد راهنمای ضعیف معمولاً این کارها را انجام نمی‌دهد و باعث می‌شود در طول کار عذاب بکشید و احساس درماندگی کنید. برای انتخاب راهنمای خوب به توصیه های زیر توجه کنید.

پیش از این که با یکی از اعضای هیأت علمی دربارة راهنمایی پایان نامه یا رساله صحبت کنید، نقش استاد راهنما را در نظر بگیرید. نقش استاد راهنما از دانشکده ای به دانشکدة دیگر و از استاد راهنمایی به استاد راهنمای دیگر فرق می‌کند اما برخی کارکردهای کلی استاد راهنما به طور منطقی ثابت هستند. نخست، استاد راهنما به دانشجو کمک می‌کند تا موضوع پژوهش و روش شناسی کار را مشخص کند. دوم، استاد راهنما اولین کسی است که کیفیت پروژه را تضمین می‌کند. بنابراین پیش نویسهای هر بخش از پایان نامه یا رساله را بارها می‌خواند و نقد می‌کند. سوم، استاد راهنما پروپوزال و نسخة نهایی پایان نامه یا رساله را تأیید می‌کند و سپس دانشجو نسخه ای از کارش را به استادان مشاور و داور می‌دهد.

بیشتر استادان راهنما با دانشجویان کارشناسی ارشد همکاری نزدیکی دارند و آنها را راهنمایی می‌کنند. در سطح دکتری، نقش استادان راهنما فرق می‌کند و در دو طیف قرار می‌گیرد: استادانی که رساله را یک فرایند مشارکتی کامل می‌‎دانند و کاملاً درگیر آن هستند و استادانی که از دانشجویان می‌خواهند فقط پس از کامل شدن پیش نویس ها گزارش دهند یا زمان هایی مراجعه کنند که با مشل بزرگی روبه رو شده اند. اگر ترجیح می‌دهید مستقل کار کنید، استاد راهنمایی که در کارتان دخالت نمی‌کند احتمالاً بهتر است. اما اگر بخواهید مانند بیشتر دانشجویان عمل کنید به استاد راهنمای فعال تری نیاز دارد. اگر استاد راهنمای فعال تری می‌خواهید پیش از انتخاب استاد راهنما به سه عامل مهم توجه کنید:

  1. چقدر می‌توانید با استاد مورد نظر به خوبی همکاری کنید؟

  2. در زمنیة پژوهشی مورد نظر شما چقدر تخصص دارد؟

  3. در زمینة کارهایی که برای انجام پروژه ضروری اند چقدر مهارت دارد و می‌‎تواند به شما کمک کند؟

اگر استاد راهنما را درست انتخاب کنید می‌توانید به خوبی با او کار کنید و راهنمایی های مشخص، منظم و تخصصی از او بگیرید. کار کردن با استاد راهنمای خوب مثل رفتن به دندان پزشکی است. رفتن به دندان پزشکی لذت بخش یا بدون درد نیست اما بهتر از آن چیزی است که انتظارش را دارید. نتیجة نهایی کار نیز به درد و رنج آن می‌ارزد!

گروه های آموزشی معمولاً قواعدی دارند که نشان می‌دهد چه کسانی می‌توانند استاد راهنما، استاد مشاور یا داور باشند. به جز در موارد نادر، استادان راهنما باید مدرک دکتری داشته باشند. برخی دانشکده ها فقط به کسانی اجازه می‌دهند رساله ها را راهنمایی کنند که مقاله یا کتاب چاپ کرده باشند یا چندین سال عضو هیأت علمی دانشگاه بوده باشند. این قواعد بر این فرض استوارند که اعضای هیأت علمی بی تجربه یا کسانی که فعالیت های علمی نداشته اند فاقد مهارت هایی هستند تا بتوانند رسالة دکتری را به خوبی هدایت کنند، آن را به پیشینة پژوهشی پیوند دهند و بر روش شناسی رساله دقت و سخت گیری کافی داشته باشند. قواعد راهنمایی پایان نامه نیز اغلب همین طور است و همیشه ساده تر از قواعد راهنمایی رساله نیستند. علاوه بر این، در برخی دانشکده ها اگر دانشجو بخواهد استاد راهنمای خود را خارج از گروه یا دانشگاه انتخاب کنند باید مجوز رسمی بگیرد. انتخاب استاد راهنمایی که عضو هیأت علمی نیست ممکن است مجاز نباشد یا تحت شرایط خاصی امکان پذیر باشد (مثل زمانی که یکی از عضای هیأت علمی می‌خواهد به صورت صوری استاد راهنما باشد یا استاد راهنمای دوم باشد). آگاهی از این قواعد به شما کمک می‌کند به کسی که شرایط راهنمایی پایان نامه یا رساله را ندارد دل نبندید و زمان را از دست ندهید. علاوه بر این، برگه هایی را که باید استاد راهنمای و اعضای کمیتة علمی امضاء کنند بگیرید و در صورت موافقت، از استادان مربوطه امضاء بگیرید. گرفتن امضاء از استادان موجب رسمیت یافتن کار می‌شود. در این صورت، شانه خالی کردن استادان از مسئولیت خود دشوار می‌شود.

انتخاب استاد راهنما و موضوع

ابتدا موضوع کلی را انتخاب کنید
کار را به تنهایی انجام ندهید
انتخاب استاد راهنما
به همکاری بین استاد و دانشجو توجه کنید
تخصص استاد راهنما را در نظر بگیرید
به مهارت های استاد راهنما توجه کنید
انتظارات و بازخورد
وقت شناسی و در دسترس بودن
مهارت های جرأت ورزی
تصمیم گیری دربارة انتخاب استادان راهنما و مشاور
صحبت کردن با استاد راهنمای احتمالی
مشکلات را پیش بینی کنید

انتخاب استاد راهنما و موضوع

پیدا کردن موضوع پژوهش بسیاری از دانشجویان تحصیلات تکمیلی دشوارترین کار باشد این دشواری به دلیل دو تصور اشتباه است. اشتباه اول این است که برخی دانشجویان فکر می‌کنند کارشان باید «شاهکار» باشد و اشتباه دوم این است که فکر می‌کنند هر موضوعی برای پایان نامه مناسب است. هر چند بسیاری از استادان موضوع های غیرمعممول یا پیش پا افتاده را برای دانشجویان کارشناسی می‌پذیرند، باید دربارة انتخاب این گونه موضوع ها تأمل کنید و موضوع سطح بالاتری انتخاب کنید.
چرا این دو تصور اشتباه هستند؟ خطای «شاهکار بودن» نشان دهندة تفکر غیرواقع بینانه است در حالی که خطای «موضوعِ در حد کارشناسی» نشان دهندة تفکرِ محدود است، استادان راهنما و مشاور، خطای «شاهکار بودن» را ترجیح می‌دهند. هردو نوع خطا نشانة برداشت نادرست از واقعیت هستند. خطای «شاهکار بودن» حداقل نشانة این است که دانشجو تمایل دارد کارکند! این خطاها در افرادی که مستقیماً با پژوهش سروکار داشته اند بیشتر رخ می‌دهند. بنابراین دانشجویان کارشناسی ارشد احتمالاً بیشتر از دانشجویان دکتری مشکل دارند. اگر قبلاً فعالیت های پژوهشی انجام دادهاید احتمالاً چند موضوع پژوهشی در ذهنتان هست. موضوع پژوهشی شما احتمالاً گسترش منطقی پژوهش هایی است که قبلاً با استادان و دانشجویان انجام داده اید. اما اگر موضوع پژوهشی ندارید، پیدا کردن زمینة پژوهشی مناسبی که بر پژوهش های گذشته استوار باشد ممکن است کمی دشوارتر شود. اگر دانشجوی کارشناسی ارشد هستید، ممکن است استاد راهنمایتان به شما ایدة پژوهشی بدهد. راه دیگر این است که پژوهش های دیگران را تکرار کنید یا گسترش دهید. اگر دانشجوی دکتری هستید، موضوع پژوهشی شما باید جدید باشد و پژوهش باید چیز تازه ای به علم اضافه کند.

دو راه برای پیدا کردن موضوع پژوهشیِ ماندگار وجود دارد. نخست این که موضوع یا زمینة پژوهشی را مشخص کنید- مثلاً حافظة کوتاه مدت، پرخاشگری کودکان، حمایت اجتماعی، پردازش اطلاعات. این کار نسبتاً آسان است و به شما کمک می‌کند تا بتوانید دربارة موضوع پژوهش با دیگران صحبت کنید. وقتی موضوع را انتخاب کردید می‌توانید گام دوم را بردارید، یعنی می‌توانید سؤال ها یا فرضیه ها را مطرح کنید. چون سؤال ها و فرضیه ها جزئی ترند، باید بیشتر دربارة آنها فکر کرد. بسیاری از دانشجویان نوشتن سؤال ها یا فرضیه ها را دشوار تر از انتخاب موضوع کلی پژوهش می‌دانند.
ابتدا موضوع کلی را انتخاب کنید
کار را به تنهایی انجام ندهید
انتخاب استاد راهنما
به همکاری بین استاد و دانشجو توجه کنید
تخصص استاد راهنما را در نظر بگیرید
به مهارت های استاد راهنما توجه کنید
انتظارات و بازخورد
وقت شناسی و در دسترس بودن
مهارت های جرأت ورزی
تصمیم گیری دربارة انتخاب استادان راهنما و مشاور
صحبت کردن با استاد راهنمای احتمالی
مشکلات را پیش بینی کنید